Quán cà phê của Việt Nam lọt danh sách công trình của năm 2026 ArchDaily
Cộng đồng kiến trúc toàn cầu đang hướng sự chú ý về kết quả giải thưởng ArchDaily Building of the Year Awards 2026, một trong những hệ thống bình chọn đầy quy mô và sức ảnh hưởng. Trong lần tổ chức thứ 17, giải thưởng ghi nhận hơn 120.000 lượt bình chọn từ hơn 100 quốc gia, đánh dấu năm có số lượng tham gia kỷ lục. Kết quả là 15 công trình chiến thắng đến từ 14 quốc gia, trải dài từ châu Mỹ, châu Âu, châu Á đến châu Phi, phản ánh một bức tranh đa dạng về tư duy thiết kế, vật liệu, thẩm mỹ và cách tiếp cận bối cảnh.
Khác với nhiều hệ thống giải thưởng được quyết định bởi hội đồng giám khảo khép kín, ArchDaily Building of the Year Awards vận hành thông qua hệ thống bình chọn công khai nhằm phản ánh nhu cầu thực tế của công chúng với các công trình. Theo chia sẻ của Tổng biên tập ArchDaily - Christele Harrouk, các dự án năm nay dù khác biệt về địa lý, quy mô và mục đích, nhưng lại có chung một tinh thần đề cao tính vật chất , sự rõ ràng trong ý niệm và nhấn mạnh đến kiến trúc ở tỷ lệ con người. Trong bối cảnh khủng hoảng môi trường và những bất ổn xã hội, cộng đồng độc giả toàn cầu hướng đến tôn vinh những công trình thể hiện trách nhiệm với bối cảnh, đời sống thường nhật và tương lai hơn bao giờ hết.
15 dự án chiến thắng cũng cho thấy một xu hướng hứa hẹn sẽ bùng nổ trong năm nay, hướng đến cải tạo thay vì phá bỏ, tái sử dụng thay vì xây mới và tôn trọng di sản chứ không áp đặt hình thức. Đặc biệt trong danh sách này, Việt Nam lần đầu tiên có đại diện chiến thắng ở hạng mục Hospitality Architecture với công trình quán cà phê Hồng Trà Hoà Bình trên đường Bùi Thị Xuân (Đà Lạt) đến từ một studio kiến trúc nhỏ ở TP. Hồ Chí Minh có tên Xưởng Xép. Việc một quán cà phê cải tạo từ nhà phố bốn tầng khung bê tông đặc trưng phong cách xây dựng ở nhiều đô thị Việt Nam được xướng tên bên cạnh những dự án quy mô lớn tại Mỹ, Nhật Bản, Bồ Đào Nha hay Ấn Độ một lần nữa chứng minh dấu ấn kiến trúc Việt Nam trên bản đồ toàn cầu.
Xưởng Xép và dấu ấn độc đáo của kiến trúc cải tạo tại Việt Nam
Quán cà phê Hồng Trà Hoà Bình trên đường Bùi Thị Xuân (Đà Lạt) là một công trình nhà phố bốn tầng với khung bê tông cốt thép, một kiểu cấu trúc kiến trúc điển hình của các đô thị Việt Nam từ cuối thế kỷ 20 đến nay. Thay vì phá bỏ hoàn toàn để xây mới, đội ngũ Xưởng Xép chọn làm việc với cấu trúc sẵn có, chấp nhận những giới hạn và tìm kiếm tiềm năng từ chính điều này. Giải pháp của studio kiến trúc nhỏ có trụ sở ở TP. Hồ Chí Minh - Xưởng Xép là làm nổi bật chính những dấu vết công trình cũ. Các lớp vật liệu mới được bổ sung nhưng tiết chế, tạo nên hình ảnh vừa thô ráp vừa tinh tế. Vật liệu gần gũi với môi trường xây dựng tại Việt Nam như bê tông trần, gỗ hay thép cũng giúp không gian giữ được tính chân thực và gần gũi với con người nơi đây. Bên cạnh đó, không gian được tổ chức theo chiều cao bốn tầng, mỗi tầng mang một sắc thái riêng nhưng vẫn liên kết bằng trục giao thông xuyên suốt.
Ở hạng mục Hospitality Architecture, nhiều dự án trên thế giới thường gây ấn tượng bằng quy mô hoặc hình khối biểu tượng, tuy nhiên thiết kế của Xưởng Xép lại gây ấn tượng chính từ sự mộc mạc này. Nhấn mạnh vào chiều sâu của yếu tố tự nhiên, đội ngũ kiến trúc sư của Xưởng xép đưa sáng tự nhiên vào trong công trình thông qua các khoảng mở, giếng trời và lớp che nắng đặc biệt phù hợp khí hậu nhiệt đới. Đặc trưng của kiến trúc Việt Nam nằm ở sự chuyển tiếp giữa không gian bên trong và ngoài cũng được khai thác để tạo cảm giác thông thoáng dù diện tích mặt bằng hạn chế.
Dự án của Xưởng Xép cũng cho thấy sự đồng điệu tinh thần với các dự án chiến thắng khác. Tại Mỹ, dự án Neuhoff District của S9 Architecture hồi sinh một khu phức hợp đóng gói thịt bị bỏ hoang suốt nửa thế kỷ để biến nó thành tổ hợp văn phòng, nhà ở và thương mại, trong khi đó ở Bồ Đào Nha, OODA cải tạo nhà máy đóng hộp ven biển, khôi phục ống khói và lớp vỏ công nghiệp. Tại Nhật Bản, gian hàng Bahrain ở Expo 2025 do Lina Ghotmeh thiết kế sử dụng gỗ và kỹ thuật mộc truyền thống, nhấn mạnh vào tính bền vững và kỹ thuật xây dựng địa phương. Việc một công trình quy mô nhỏ tại Việt Nam được bình chọn trong danh sách những dự án tầm cỡ quốc tế cho thấy cộng đồng kiến trúc đang đánh giá lại giá trị của công trình dựa vào mức độ gắn kết của không gian với con người và môi trường.
Trong nhiều năm, kiến trúc Việt Nam dường như chỉ có hai thái cực: hoặc mô phỏng phong cách quốc tế, hoặc hoàn toàn hoài niệm. Dự án của Xưởng Xép cho thấy thái cực mới, đồng thời cũng là xu hướng đang ngày càng nở rộ trên thế giới khi tiếp cận kiến trúc từ khí hậu, vật liệu và tập quán địa phương. Chiến thắng tại ArchDaily Building of the Year Awards 2026 cũng có thể xem là cột mốc quan trọng đối với kiến trúc Việt Nam đương đại. Trong nhiều năm, các văn phòng trẻ tại Việt Nam đã âm thầm thử nghiệm với cải tạo nhà phố, nhà ở nhiệt đới, vật liệu địa phương và mô hình kinh tế nhỏ. Tuy nhiên, việc được ghi nhận trên một nền tảng toàn cầu như ArchDaily là tín hiệu tích cực thúc đẩy những thực hành kiến trúc của các studio nhỏ trong việc phát triển không gian sống ở chính địa phương của mình và xung quanh mình.
Những công trình chiến thắng khác
Bên cạnh Việt Nam, 14 công trình còn lại tạo nên một bản đồ kiến trúc đa dạng chia sẻ chung một tinh thần. Alebel Desta Consulting Architects and Engineers chiến thắng hạng mục Best Applied Product với công viên tưởng niệm kể lại câu chuyện của 157 nạn nhân trong một vụ tai nạn hàng không có tên ET-302 Memorial (Ethiopia) với thiết kế dẫn dắt người tham quan qua các lối đi gắn với địa hình tự nhiên, kết nối ký ức với cảnh quan nông nghiệp xung quanh.
Ở Mỹ, dự án thương mại Neuhoff District của S9 Architecture hồi sinh một khu phức hợp đóng gói thịt bị bỏ hoang gần nửa thế kỷ tại Nashville bằng cách giữ lại cấu trúc công nghiệp, bổ sung mạng lưới lối đi bộ, sân thượng công cộng và không gian văn hóa nhằm biến di sản sản xuất thành hình ảnh đô thị mới.
Trong khi đó, gian hàng Bahrain ở Expo 2025 do Lina Ghotmeh Architecture thiết kế (Nhật Bản) có tên Anatomy of a Dhow là một công trình gỗ cao đến 17 mét, kết hợp kỹ thuật mộc truyền thống Nhật với di sản hàng hải Bahrain. Với công trình Faculty of Humanities của taller de arquitectura de bogotá (Colombia) sử dụng các lớp bê tông xếp chồng như một hình ảnh chào đón tại cổng trường đại học. OAKV Healthcare Space của Atelier Carle (Canada) lại tái định nghĩa không gian y tế bằng ánh sáng và sự ấm áp, phá vỡ hình ảnh lạnh lẽo thường thấy ở phòng khám bệnh.
Tại Brazil, Mom’s House của Studio Zé sử dụng kỹ thuật adobe truyền thống và vật liệu địa phương để cải tạo ngôi nhà gia đình ở vùng Pernambuco nhằm đề cao tri thức bản địa và chi phí xây dựng thấp. Bagsværd Observation Home của JAJA Architects (Đan Mạch) cũng góp mặt trong danh sách công trình của năm nhờ dự án cải tạo một biệt thự cổ thành không gian hỗ trợ trẻ em và gia đình, kết hợp lịch sử với chức năng đương đại. Bồ Đào Nha có tới hai dự án chiến thắng gồm cải tạo nhà máy đóng hộp ven biển của studio OODA và Energia de Portugal từ studio ELEMENTAL.
Ngoài Việt Nam, châu Á cũng có ba quốc gia khác có công trình chiến thắng. Trong khi Lattice Creative Garden của RAD+ar (Indonesia) sử dụng 4.800 kg nhựa tái chế để tạo hệ lưới kiến trúc ngoài trời như một tuyên ngôn về khủng hoảng rác thải, Raj Sabhagruh Discourse Hall của Serie Architects (Ấn Độ) và SUPRA Pavilion của SO? Architecture and Ideas (Hàn Quốc) cũng được vinh danh nhờ vào cách tiếp cận bền vững và mang tính địa phương.
