Uốn lượn theo cảnh quan – Thiết kế kiến trúc của thời đại

Khi con người bắt đầu đặt lại câu hỏi về trải nghiệm không gian và cảm xúc sống, một xu hướng dù không mới nhưng ngày càng được ưa chuộng. Kiến trúc đường cong, hay thường được gọi là "Arc-itecture" không còn bị giới hạn trong các đường thẳng 90 độ. Thay vào đó, những công trình đương đại đang tìm đến các mặt đứng lõm (concave façade) như một cách để kiến tạo hình khối giàu tính điêu khắc, đồng thời mở ra một mối quan hệ mềm mại hơn với cảnh quan xung quanh, và tạo nên những điểm nhấn độc đáo mang tính cá nhân hoá cho công trình.

Đường cong kiến trúc

Ngoài hình thức lạ mắt, điểm cốt lõi của các thiết kế mặt đứng lõm hay cong nằm ở cách chúng phản ứng với địa hình và cảnh quan xung quanh. Thay vì đặt công trình lên khu đất, các kiến trúc sư ngày nay có xu hướng để công trình uốn theo bối cảnh theo nhiều hình thức khác nhau như hấp thụ độ dốc tự nhiên của địa hình, tạo ra các khoảng trống công cộng rộng hơn, giảm cảm giác khối tích nặng nề hay thiết lập sự liên tục giữa kiến trúc và môi trường.

Ngôi nhà Little One-Room House của Studio Velocity tại Nagoya là một ví dụ điển hình. Được xây dựng trên một khu đất dài và hẹp, công trình kéo dài thành một đường cong liên tục nhằm tránh chia cắt không gian. Nội thất bên trong trở thành một dòng chảy ánh sáng và không gian, thay đổi theo từng bước con người di chuyển. Tương tự, thư viện tại Lons-le-Saunier do DU BESSET-LYON ARCHITECTES gây ấn tượng bởi những đường cong của công trình thích ứng hoàn toàn với mái dốc lớn của nhà thờ bên cạnh.

Nếu đường thẳng có xu hướng phân tách, thì đường cong, đặc biệt là đường cong lõm, lại mang đến cảm giác mềm mại và khả năng bao bọc. Đây là một yếu tố đặc biệt quan trọng trong trải nghiệm không gian của con người, và cũng là mục tiêu của các kiến trúc sư khi thiết kế các công trình Arc-itecture. Các mặt đứng lõm dạng này tạo cảm giác chào đón độc đáo với người ghé thăm, hội tụ các yếu tố tự nhiên, những khoảng nghỉ độc đáo linh hoạt, cũng như tính thân mật trong môi trường công cộng.

Công trình JA Curve Church tại đảo Jeju của Zip Partners Architecture thể hiện rõ điều này. Lấy cảm hứng từ các ngọn núi Oreum hình thành từ hoạt động núi lửa, nhà thờ sử dụng đường cong trắng mềm mại để tái hiện địa hình xung quanh khiến không gian xung quanh trở thành trải nghiệm liên tục, cho phép ánh sáng tự nhiên lan tỏa mà không bị gián đoạn. Trong khi đó, tòa nhà Sage Hall của Berners-Schober Associates, Inc. tại Đại học Wisconsin Oshkosh lại cho thấy một cách tiếp cận khác với hình khối cong không chỉ giúp tăng khả năng kết nối giữa các khu vực, mà còn khuyến khích sự tương tác giữa sinh viên và giảng viên, cũng là một yếu tố quan trọng trong môi trường giáo dục hiện đại. Với những "cá tính" độc đáo này, kiến trúc trở thành không gian bao bọc, và thậm chí chủ động định hình hành vi của con người trong không gian.

Sức hấp dẫn của đường cong

Trong những bối cảnh đô thị dày đặc và thiếu bản sắc, đường cong kiến trúc được cấu thành bởi đa dạng cách thức như sử dụng công nghệ, vật liệu, hay tìm kiếm cảm hứng diễn giải một định hướng thị giác của kiến trúc sư. Ví dụ, với công trình Stadtwerke Neuss của Eike Becker_Architekten. Giữa một khu vực với các công trình phẳng và vô định hình, tòa nhà bốn tầng này sử dụng các mặt lõm để tạo nên sự tương phản mạnh mẽ, trong khi đó, những cạnh cong đối lập với các cạnh thẳng đứng vươn cao giúp tạo nên một hình thái vừa động vừa sắc nét.

Một công trình khác là nhà thi đấu EMÜ tại Tartu của SALTO với hình thái ẩn trong không gian. Công trình được đặt thấp vào địa hình, với các góc khối được kéo giãn và uốn cong để hòa vào nhịp điệu thung lũng và liên kết liền mạch với môi trường xung quanh. Đường cong không có một công thức duy nhất, chúng có thể khiến công trình nổi bật hoặc biến mất, tùy vào cách kiến trúc sư lựa chọn đối thoại với bối cảnh.

Sức hút của kiến trúc cong không chỉ đến từ cảm quan thẩm mỹ, mà cũng được củng cố bởi khoa học. Nghiên cứu năm 2013 do Oshin Vartanian dẫn đầu tại University of Toronto cho thấy con người có xu hướng đánh giá không gian cong là đẹp hơn so với không gian trực giao. Thông qua việc kết hợp phản hồi chủ quan và dữ liệu từ máy chụp cộng hưởng từ (MRI), nhóm nghiên cứu phát hiện rằng các đường cong kích hoạt vùng não liên quan đến cảm xúc và phần thưởng. Vì thế, không gian cong không chỉ tạo cảm giác dễ chịu hơn, giúp con người gắn bó với môi trường hơn, và kiến tạo trải nghiệm kiến trúc giàu cảm xúc hơn.

Nền tảng của Arc-itecture

Sự xuất hiện của đường cong sẽ không thể xảy ra nếu thiếu những tiến bộ về công nghệ và vật liệu. Ngày nay, các kỹ thuật như mô hình thông tin công trình (BIM), kĩ thuật in 3D trong xây dựng, khuôn đúc linh hoạt, gia công CNC hay sử dụng kính uốn nhiệt và bê tông đúc cong... đều giúp hiện thực hóa những hình học phức tạp với độ chính xác cao.

Bên cạnh đó, vật liệu cũng đóng vai trò quan trọng không kém. Những loại vật liệu mới như gỗ uốn bằng hơi nước, bê tông in 3D, hay kính cong nhiều lớp, vật liệu trở thành công cụ sáng tạo để truyền cảm hứng "đường cong" cho các kiến trúc sư. Nhờ vào vật liệu và công nghệ, kiến trúc có công cụ để hiện thực hoá tư duy độc đáo trong việc thích ứng và kết nối công trình với môi trường, thiết lập trải nghiệm không gian sáng tạo hơn, và kiến tạo chiều sâu cảm xúc cho thiết kế. Arc-itecture nhờ thế có thể tái định nghĩa mối quan hệ giữa con người, không gian và tự nhiên.