Trở về hương vị Tết xưa với mứt Tết truyền thống Hà Nội

Trong nhịp sống hiện đại, hương vị của những món mứt truyền thống của người Hà Nội vẫn đủ sức lay động ký ức và xúc cảm của bao người mỗi dịp Tết đến. Chúng không chỉ đơn thuần là món ăn ngày Tết, mà còn mang trong mình nét đẹp văn hóa của vùng đất kinh kỳ, là thẩm mỹ và nếp sống của người Hà thành.

Mứt Tết – nét tinh tế Hà thành ngày tân niên

Nhẹ nhàng mở nắp khay mứt Tết nhỏ xinh, rót một chén trà mới ấm nóng, đượm hương là cách người Hà Nội chào đón khách đến nhà những ngày đầu năm. Vị ngọt của mứt hòa quyện với vị chát và hương trà thơm tạo nên một dư vị rất đặc trưng chỉ có trong những ngày tân niên.

Khay mứt Tết truyền thống của người Hà Nội không cần nhiều món, nhưng món nào cũng phải “đúng” – đúng chất, đúng vị, đúng gu. Mứt Tết không phải để ăn no, mà giống như “gia vị” cho những cuộc trò chuyện. Mọi người nói chuyện đôi ba câu, ngừng lại nhấm nháp chút mứt, nhận xét về hương vị, rồi lại tiếp tục câu chuyện dang dở. Nói cách khác, miếng mứt, chén trà là cách người Hà Nội giữ nhịp cho câu chuyện ngày xuân.

Cuộc sống hiện đại có nhiều loại mứt kẹo với hương vị mới lạ, màu sắc và đóng gói bắt mắt. Thế nhưng, nhiều người vẫn muốn tìm về với hương vị xưa cũ của mứt Tết truyền thống. Với họ, những món mứt ấy là kỷ niệm, là nếp sống, là Hà Nội.

Những món mứt truyền thống của người Hà Nội

Mứt sen trần

Nhắc đến mứt truyền thống Hà Nội thì không thể thiếu được mứt sen trần. Người Hà Nội yêu món mứt này bởi sự tinh tế trong cả hương vị và ý nghĩa của nó.

Hạt sen sau khi được “thông tâm” (loại bỏ phần tâm sen có vị đắng), sẽ được luộc đến khi chín tới, sau đó ủ đường trong khoảng 6-7 tiếng cho ngấm, rồi mới bắt đầu sên. Công đoạn sên mứt đòi hỏi thời gian và sự kiên nhẫn thì mới có được mẻ mứt ngon: hạt sen vàng óng, còn nguyên hình dạng, không bở vụn, có vị ngọt bùi và thanh, thoảng chút hương bưởi dịu nhẹ. Ăn một viên mứt, nhấp một ngụm chè mạn nóng, hay chè sen Tây Hồ hảo hạng – hương vị ấy bạn sẽ khó lòng mà quên được.

Mứt sen trần mang ý nghĩa về sự sum họp, đoàn viên – vậy nên người Hà Nội thường bày món này ở trung tâm khay mứt, cũng như trên bàn thờ gia tiên ngày Tết. Những túi quà Tết của người Hà Nội biếu tặng nhau, hay của những người con thủ đô xa quê trở về, không bao giờ thiếu một hộp mứt sen trần. Thấy mứt sen trần là biết Tết đang về.

Mứt gừng

Giữa vị ngọt của các loại mứt khác, cái vị cay nồng của món mứt gừng nổi lên như một nét chấm phá khác biệt. Vị cay ấm kết hợp với vị ngọt của lớp đường sên bao đều bên ngoài lát gừng màu vàng tươi, tạo cảm giác rất dễ chịu khi ăn. Một lát mứt gừng nhỏ còn có tác dụng giảm đầy bụng, khó tiêu sau khi thưởng thức bữa ăn ngày Tết. Thời tiết Tết miền Bắc khá lạnh, vậy nên khi khách đến nhà, người Hà Nội cũng thường mời khách một miếng mứt gừng đầu tiên để làm ấm cơ thể.

Có lẽ cũng vì vậy mà dân gian đã gắn liền vị cay nồng ấm của gừng với tình nghĩa giữa người với người. Người xưa có câu “gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau” – như một lời nhắn gửi về sự gắn bó bền chặt, cùng nhau bước qua những thử thách trong cuộc sống. Hương vị của mứt gừng cũng hàm chứa ý nghĩa về những điều mà người Hà Nội muốn gửi gắm trong năm mới: một cuộc sống đầm ấm bên gia đình và một khởi đầu thuận lợi.  

Mứt quất

Bên cạnh hoa đào, người Hà Nội cũng thường chơi quất cảnh dịp Tết. Những trái quất màu cam vàng tròn trịa nổi bật trên màu lá xanh ngát, điểm xuyết những bông hoa trắng nhỏ, tượng trưng cho sự thịnh vượng, tài lộc trong năm mới. Món mứt quất cũng có ý nghĩa như vậy. 

Mứt quất có màu vàng óng mật ong bắt mắt đến từ lớp vỏ quất và đường. Hương vị dễ chịu với vị chua nhẹ của thịt quất, chút cay tê của vỏ nhưng hậu vị lại ngọt dịu, sảng khoái. Ăn một miếng mứt quất trong tiết trời lạnh của Tết Hà Nội, chậm rãi cảm nhận dư vị ngọt thanh đọng lại ở cuống họng, bạn sẽ thấy cả cơ thể và tinh thần càng thêm phần thư thái, nhẹ nhàng. Cùng với vị ngọt bùi của mứt sen trần, vị cay ấm của mứt gừng, chút chua dịu của mứt quất giống như một điểm cân bằng, khiến khay mứt Tết truyền thống càng thêm tròn đầy.

Mứt bí

Sắc trắng trong tinh khôi, giản đơn của mứt bí có sức cuốn hút rất khó diễn tả. Nó không bị che lấp bởi màu sắc bắt mắt của các loại mứt khác, mà còn khiến khay mứt trở nên sinh động hơn. 

Mứt bí được làm từ bí đao – biểu tượng cho sự sinh sôi, nảy nở và một năm mới đầy ắp những điều tốt lành. Mứt bí khi ăn có vị ngọt thanh, giòn nhẹ bên ngoài và dẻo bên trong. Không chỉ là một món mứt Tết, người Hà Nội còn dùng mứt bí để làm nhân bánh Trung thu. Bí đao có lợi cho sức khỏe, đặc biệt là tác dụng tiêu độc, vậy nên mứt bí cũng được xem như một lời chúc sức khỏe đầu xuân.

Mứt lạc (Trứng chim)

Mứt lạc, hay còn gọi là trứng chim, là món được những đứa trẻ Hà Nội xưa sốt sắng tìm nhất mỗi khi ông bà, bố mẹ mang hộp mứt Tết về - không chỉ bởi cái tên ngộ nghĩnh, mà còn bởi vị giòn béo hấp dẫn. Sở dĩ có cách gọi như vậy là vì hình dáng tròn nhỏ với màu trắng ngần, trông giống như những quả trứng. 

Nhân lạc bùi béo được bọc bên trong lớp vỏ giòn mỏng màu trắng đục làm từ đường. Hạt lạc trong nghĩa Hán Việt tượng trưng cho sự hy vọng, niềm vui và sức khỏe. Vậy nên mứt lạc trở thành lời chúc trường thọ, đủ đầy, an lạc trong năm mới. 

Tại những con phố cũ của thủ đô như phố Hàng Đường, Hàng Điếu – được mệnh danh là “phố bánh, mứt, kẹo”, bạn có thể tìm thấy nhiều cửa hàng vẫn đang ngày ngày lưu giữ hương vị của những món mứt truyền thống Hà Nội ấy. Mỗi dịp Tết đến xuân về, những hàng dài người vẫn kiên nhẫn chờ đợi để đem về chút hương vị giản dị mà tinh tế, ấm áp của Tết xưa.