Tiêu chí nào đánh giá những hãng máy bay bền vững nhất 2025?

Vận tải hàng không đã có nhiều nỗ lực trong năm 2025 trong việc cắt giảm lượng khí thải carbon để trở thành một ngành công nghiệp sạch, nhưng giảm thiểu tác động hoàn toàn tới môi trường trong bối cảnh du lịch đang có những tăng trưởng mới không phải điều dễ dàng. Bản chất của quá trình máy bay hoạt động nằm ở việc đốt cháy rất nhiều nhiên liệu và thải trực tiếp khí nhà kính vào tầng khí quyển trên. Sáng kiến bền vững càng trở nên cấp thiết với tương lai của ngành hàng không nói chung.

Những biện pháp tiếp cận của nhiều hãng hàng không hiện nay chủ yếu tập trung vào việc đầu tư máy bay sạch, thử nghiệm động cơ điện và hydro, cũng như sử dụng nguồn nhiên liệu tái tạo. Hành khách cũng được khuyến khích để trở thành "một phần của sự thay đổi" bằng việc lựa chọn những hãng hàng không thân thiện với môi trường và đăng ký chương trình bù trừ carbon từ việc di chuyển, nhưng đây không phải biện pháp giúp đẩy nhanh quá trình bền vững hoá của ngành hàng không nói chung.

Thử thách xanh với ngành hàng không khiến cho khả năng xếp hạng hãng hàng không xanh nhất chưa bao giờ là việc dễ dàng, và khó để có thể chuẩn hoá. Vì thế, nhiều tổ chức khác nhau hiện áp dụng những cách tiếp cận khác nhau để tạo ra các danh sách đánh giá hãng hàng không khách quan. Hạng mục và tiêu chí chủ yếu tập trung vào hiệu quả nhiên liệu, lượng khí thải CO₂ trên mỗi hành khách, đầu tư vào nhiên liệu bền vững và các sáng kiến ​​tác động môi trường, chia nhỏ theo nhiều khu vực, hiện đại hóa đội tàu và các chương trình bù đắp carbon.

Ví dụ, với giải thưởng của CAPA - Trung tâm Hàng không, hạng mục giải thưởng được phân chia theo khu vực, chẳng hạn như "Hãng hàng không/Tập đoàn Hàng không Bền vững Môi trường Toàn cầu của Năm" và "Hãng hàng không/Tập đoàn Hàng không Bền vững Môi trường của Năm tại EMEA" dựa trên tiêu chí về hiệu suất hoạt động (như lượng khí thải trên mỗi đơn vị) và các sáng kiến ​​rộng hơn về môi trường, bền vững cũng như quản trị. AirlineRatings.com lại hướng đến những sáng kiến cụ thể về môi trường của hãng hàng không như việc giảm đồ nhựa dùng một lần hay sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững. Trong năm 2025, AirlineRatings.com công bố những hãng hàng không chiến thắng Giải thưởng Phát triển bền vững. Đây là những hãng hàng không đang đạt được tiến bộ trong việc giảm tác động đến môi trường trên toàn thế giới, và đặc biệt hơn cả, 2 trong số này là những hãng hàng không Việt Nam.

Do những khác biệt cơ bản trong mô hình vận hành, giải thưởng cũng được phân chia theo phân khúc như hãng hàng không giá rẻ, hãng hàng không dịch vụ trọn gói... để nhấn mạnh những thách thức khác nhau mà mỗi chuyến bay gặp phải. Vận hành chuyến bay đường dài luôn đòi hỏi nhiên liệu đốt cháy nhiều hơn, và những vấn đề khác như lãng phí thực phẩm hay sản phẩm nhựa dùng một lần. Trong khi đó, các hãng hàng không giá rẻ thường khai thác các tuyến bay ngắn hơn với mức sử dụng hàng ngày cao hơn tạo nên những mức phát thải khác nhau. Các hãng hàng không này dành nhiều thời gian trên mặt đất hơn và có thể phụ thuộc nhiều hơn vào các Động cơ Phụ trợ (APU), khiến việc giảm phát thải tại sân bay và mặt đất tăng cao.

Những khác biệt thú vị này cho thấy hàng không không thể chỉ áp dụng một quy chuẩn bền vững chung chung để đạt được mục tiêu bền vững chung cho toàn ngành, nhất là với cam kết tiêu chuẩn về mục tiêu không phát thải ròng vào năm 2050 và các cam kết về nhiên liệu hàng không bền vững (SAF). Theo AirlineRatings.com, Cathay Pacific là một trong những hãng hàng không bền vững nhất nhờ vào nhiều sáng kiến bền vững trên máy bay như hệ thống bộ dụng cụ tiện nghi theo yêu cầu ở hạng phổ thông, đồ dùng phục vụ có thể tái sử dụng, đang trong quá trình thay thế nhựa mềm, chăn và tai nghe thay thế bằng bìa cứng tái chế, chai nước không có màng bọc nhựa, và triển khai thành công chương trình tái chế trên máy bay, thu gom được hơn một triệu chai lọ. Trong vận chuyển hàng hóa, màng bọc nhựa mềm được phân loại và tái chế, với 50% vật liệu được tái sử dụng thành nhựa mới để vận chuyển hàng hóa, một tỷ lệ cao hơn nhiều so với mức trung bình 20-30% của ngành. Cathay Pacific cũng đã điện khí hóa tất cả các phương tiện vận chuyển hàng hóa và là một trong những hãng hàng không đầu tiên trên toàn cầu cam kết sử dụng 10% SAF vào năm 2030.

Vietnam Airlines cũng được đánh giá là một trong những hãng hàng không bền vững nhờ những sáng kiến giảm phát thải, tăng cường sử dụng nguồn điện mặt đất thay vì sử dụng động cơ phụ (APU) đốt nhiên liệu máy bay, tái sử dụng đồ dùng dùng một lần (tiết kiệm trung bình khoảng 1 tỷ VND mỗi năm) và thay thế đồ nhựa dùng một lần bằng các vật liệu thân thiện với môi trường như gỗ, giấy và tre. Trong khi đó, Etihad Airways cũng đã giảm 26% lượng khí thải CO₂ trên mỗi tấn doanh thu km (RTK), bằng việc áp dụng nhiều sáng kiến như quy trình hạ cánh liên tục nhằm tiết kiệm nhiên liệu, kỹ thuật rửa khô máy bay giúp tiết kiệm nước, giới thiệu dịch vụ ăn uống tuần hoàn, và nhiều giải thưởng môi trường với công nghệ thử nghiệm.

Với hàng không giá rẻ, loại máy bay được sử dụng trở thành tiêu chí hàng đầu "định đoạt" lượng phát thải của các hãng này. Nếu như airBaltic vận hành một đội bay Airbus A220-300 loại đơn, tiết kiệm nhiên liệu hơn 20–25% so với các mẫu thế hệ cũ, giảm số lần cất cánh bằng cánh tà, lăn bánh bằng một động cơ và tối ưu hóa đường bay nhằm giảm mức tiêu thụ nhiên liệu và khí thải; hãng hàng không giá rẻ từ Việt Nam - Vietjet cũng sở hữu chủ yếu hai đời máy bay mới nhất trên thị trường Airbus A320neo và A321neo, vốn được biết đến bởi khả năng tiết kiệm nhiên liệu và giảm thiểu rác thải. Ngoài ra, Vietjet cũng giống airBaltic trong việc áp dụng phương pháp cất cánh và hạ cánh, khoang hành khách có thiết kế nhẹ nhằm tăng cường hiệu quả tiết kiệm nhiên liệu. Cuối cùng, AirAsia cũng có những chiến lược bền vững thiết thực khi giới thiệu hệ thống hỗ trợ mặt đất tiên tiến giúp giảm sự phụ thuộc vào APU và giảm lượng khí thải mặt đất, loại bỏ quy trình sử dụng giấy tờ, và là hãng hàng không ASEAN duy nhất đóng góp chuyên gia kỹ thuật cho Ủy ban Bảo vệ Môi trường Hàng không (CAEP).

Một bảng xếp hạng khác do Atmosfair thực hiện lại tập trung vào lượng khí thải CO₂ trên mỗi km/hành khách, bao gồm các yếu tố như tuổi thọ, loại máy bay và công suất trung bình của các chuyến bay. Trong khi đó, một số bảng xếp hạng hướng đến hãng hàng không lớn với nguồn ngân sách dồi dào cho những khoản đầu tư khổng lồ hướng đến tìm ra sáng kiến phát triển bền vững, đặc biệt trong đó phải kể đến nhiều hãng hàng không Mỹ như Delta Air Lines, United Airlines, Alaska Airlines hay JetBlue trong việc đầu tư nhiều tỷ USD vào nỗ lực bền vững, hiện đại hoá đội bay, sử dụng năng lượng tái tạo, công nghệ thu giữ carbon, đầu tư nghiên cứu máy bay điện và hydro. Alaska Airlines thậm chí đầu tư vào AI để lập kế hoạch bay nhằm cải thiện hiệu suất đường bay và mức tiêu thụ nhiên liệu.

Những hãng hàng không lớn trên thế giới cũng được biết đến với khoản đầu tư khổng lồ vào nhiên liệu tổng hợp, công nghệ pin, nhiên liệu hydro, chương trình khách hàng, thiết bộ hỗ trợ mặt đất điện khí hoá như Lufthansa (Đức), Air New Zealand, British Airways (Anh) hay Qantas (Úc). Ngoài ra, Hãng hàng không KLM Royal Dutch Airlines (Hà Lan) thậm chí còn "làm lớn" bằng việc công khai khuyến khích hành khách lựa chọn tàu hoả với chuyến bay ngắn, chấp nhận giảm số chuyến bay, hay thiết kế nội thất máy bay dạng mô-đun giúp giảm trọng lượng và chất thải, góp phần nâng cao hiệu suất nhiên liệu. Cách tiếp cận trung thực và có đạo đức này mang đến làn gió mới đầy khác biệt trong thị trường hàng không nói chung.

Một trong những hãng hàng không nổi tiếng nhất thế giới hiện nay - Singapore Airlines cũng mang đến chuẩn mực về tính bền vững ở châu Á khi đầu tư chủ yếu vào đổi mới kỹ thuật số và công nghệ hiện đại nhằm giảm lượng khí thải carbon trên km.