Tết trong nhịp thở đô thị: Góc nhìn của nghệ sĩ Việt Nam trẻ tại IMMERSIVE HOUSE®, Hozo City Tết Fest 2025
Trong bối cảnh đô thị Việt Nam vận hành với tốc độ ngày càng cao, Tết không còn chỉ là một nghi lễ mang tính truyền thống, mà trở thành một trạng thái đặc biệt của thời gian. Đó là lúc thành phố dường như chậm lại, soi chiếu cảm xúc, và háo hức chuẩn bị bước sang chu kỳ mới. IMMERSIVE HOUSE® tại Hozo City Tết Fest được hình thành như một không gian thử nghiệm cho khoảnh khắc đó, nơi ánh sáng, hình ảnh động và âm thanh không minh hoạ Tết, mà mời gọi người xem thưởng thức cảm xúc Tết bằng nhiều giác quan.
IMMERSIVE HOUSE® là không gian triển lãm di động đa phương tiện, nơi nghệ thuật thị giác và công nghệ đương đại giao thoa, được kiến tạo và thực hiện bởi The Purpose Group (Purpose.Ant, Vietnam Brand Purpose và X+P-collective).
Năm nay, dự án được cấu trúc thành ba gian nhà liên kết, dẫn dắt người xem đi qua các trạng thái của thành phố gồm chuyển động, chuyển hoá và cộng hưởng nhịp điệu. Ba không gian riêng tương ứng với 3 hoạt động sáng tạo độc đáo: Gian 1 - Tết-morphosis (Gian Trình chiếu Visual Mapping), Gian 2 - CTRL+M (Triển lãm các tác phẩm đa phương tiện của nhóm nghệ sĩ trẻ) và Gian 3 - VJ:MAZED (Nơi diễn ra giải đấu Giải đấu VJ:MAZED).
“Tết không chỉ được nhìn thấy bằng pháo hoa, mà được cảm nhận bằng nhịp thở của cả thành phố.”
Ở đó, nghệ thuật không đứng ngoài đời sống, mà can thiệp trực tiếp vào cách chúng ta cảm nhận thành phố, cảm nhận thời gian, và cảm nhận chính mình trong khoảnh khắc giao mùa. Trong tổng thể này, "Gian nhà I: Thành phố chuyển động" đóng vai trò như điểm khởi phát, đưa Tết vào bối cảnh nghệ thuật thị giác đầy sinh động và giàu chiều sâu. Không gian đầu tiên này cũng mang người xem vào hành trình tái định nghĩa Tết của những nghệ sĩ trẻ tuổi tài năng, do Thuy-Tien Vo giám tuyển.
Bước vào đây, người xem không còn đứng ngoài để quan sát thành phố. Họ cảm nhận Tết từ các bề mặt kiến trúc và tác phẩm nghệ thuật thị giác để tái hiện ký ức về văn hoá, về hạ tầng, về con người. Thành phố không còn là một thực thể tĩnh, mà như một cơ thể sống đang tự trình diễn chính mình. Những chuyển động của ánh sáng, nhịp điệu của hình ảnh động, và sự tham gia của khán giả tạo nên một trạng thái đồng thời, mời gọi con người, kiến trúc và thời gian cùng tồn tại trong một khoảnh khắc chuyển mùa.
Ba nghệ sĩ trẻ Nguyễn Hoàng Giang, Cao Hoàng Long và Lạc Hoàng mang đến những tác phẩm đậm dấu ấn cá nhân, khai thác những dữ liệu văn hoá dân gian, cảm xúc kiến trúc và ký ức tập thể để truyền tải một thông điệp giàu nhân văn về phức cảm Tết.
Nguyễn Hoàng Giang - Truyền thống như một hệ thống sống
Nguyễn Hoàng Giang là một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ nghệ sĩ - nhà thiết kế kỹ thuật số Việt Nam, với thực hành tập trung vào mối quan hệ giữa con người, công nghệ và các cấu trúc xã hội đương đại. Các tác phẩm của anh thường không tồn tại như vật thể cố định, mà vận hành như những hệ thống mở, kết hợp dữ liệu, thuật toán và hành vi con người để kiến tạo những trải nghiệm thị giác có hiệu ứng sâu sắc.
Song song với thực hành nghệ thuật, Nguyễn Hoàng Giang còn là giảng viên Visual Jockey và Đồ hoạ 3D tại Đại học RMIT Việt Nam, đồng thời hợp tác sáng tạo với nhiều thương hiệu quốc tế và trong nước. Điều này giúp thực hành của anh luôn nằm ở giao điểm giữa nghệ thuật, công nghệ và đời sống thị giác đương đại.
Trong tác phẩm "Cây Neo" tại triển lãm, nghệ sĩ Nguyễn Hoàng Giang lựa chọn tái diễn giải hình ảnh Cây Nêu truyền thống thông qua một lối chơi chữ mang tính khái niệm. “Neo” trong tiếng Hy Lạp mang nghĩa là mới, đồng âm với “nêu” trong tiếng Việt. Từ điểm giao thoa ngôn ngữ này, tác phẩm mở ra một suy tưởng về Tết trong bối cảnh đô thị hoá, của một thành phố trẻ, quốc tế, nhưng vẫn mang theo những lớp ký ức dân gian.
"Cây Neo" được phát triển bằng thuật toán L-system, vốn thường dùng để mô phỏng sự sinh trưởng của tự nhiên. Mỗi giờ trôi qua, hệ thống lại tự sinh thêm các nhánh mới, tạo nên một cấu trúc ngày càng phức tạp. Nhịp phát triển ấy song hành với tốc độ xây dựng của đô thị Việt Nam hôm nay, nơi thành phố không ngừng “lớn lên” từng giờ.
“Mỗi giờ trôi qua, Cây Neo lại sinh thêm một lớp mới - giống như truyền thống Tết: Luôn biến đổi, nhưng vẫn từ một cái gốc.”
Tác phẩm không đóng khung người xem trong vai trò quan sát. Thông qua tương tác chuyển động tay, khán giả có thể trực tiếp tác động lên Cây Neo, để lại dấu vết của mình trong cấu trúc thị giác đang phát triển. Truyền thống, trong cách nhìn của Nguyễn Hoàng Giang, chỉ thật sự “sống” khi nó được chạm vào, được tham gia và tiếp nối.
Cao Hoàng Long - Tết trong không gian thu hẹp
Là nghệ sĩ thị giác và giám đốc sáng tạo, đồng thời là người sáng lập studio CABE, Cao Hoàng Long theo đuổi thực hành trình diễn thị giác từ năm 2011. Các tác phẩm của anh thường khảo sát mối quan hệ giữa thời gian, không gian và trạng thái cảm xúc của con người, thông qua sự kết hợp giữa chất liệu truyền thống và công nghệ mới.
Hình tượng CON, một dự án cá nhân được Cao Hoàng Long phát triển từ năm 2015, tiếp tục xuất hiện trong tác phẩm "CĂN GÁC NHỎ" tại Gian nhà I. Đặt trong bối cảnh visual mapping, tác phẩm tạo ra một không gian vừa chật hẹp vừa rực rỡ, gợi liên tưởng đến những căn phòng nhỏ đặc trưng của đời sống đô thị. Quá trình thực hiện tác phẩm của nghệ sĩ cũng chứa đựng nhiều điều thú vị, Cao Hoàng Long có cơ hội đến quê hương thứ hai của vợ mình, ở trong căn nhà mới mẻ, cảm giác được không khí ấm cúng gia đình, nghệ sĩ như được trở lại làm một đứa trẻ. Và cứ thế hình ảnh CON gợi lên, khiến anh có rất nhiều cảm xúc để kết nối với gia đình mới này của mình.
Với visual mapping, Cao Hoàng Long muốn mang đến một cảm giác chật hẹp nhưng cũng đầy màu sắc, phán đoán và sự bất ngờ. Trong không gian ấy, CON vẫn chuyển động, vui chơi và khám phá, bất chấp sự giới hạn về mặt vật lý. Hình ảnh này gợi nhắc đến tinh thần của tranh dân gian Đông Hồ, nơi những đứa trẻ tượng trưng cho phước lành, cho hy vọng và cho sự tiếp nối.
Ngày xưa vào dịp Tết, mọi người thường hay tặng nhau bức tranh “Vinh hoa” , “Phú quí” để trao tặng những điều may mắn đến gia chủ. Những đứa con, đối với cảm nhận của anh cũng là những phước lành. Ngoài những việc xa xưa như ôm gà, ôm vịt, Cao Hoàng Long muốn cậu bé này có thể sống ở nhiều ngữ cảnh và tập quán khác nhau, đó có thể cũng là một cách tiếp nối suy nghĩ của các cụ từ thời xưa. Đó là cách nghệ sĩ này mở rộng hình tượng này sang những ngữ cảnh sống mới của đô thị đương đại.
“Tết, với tôi, là khi một đứa trẻ vẫn có thể vui chơi và mơ mộng, dù không gian sống có chật hẹp đến đâu.” Cao Hoàng Long
Với nghệ sĩ - Giám đốc Sáng tạo Cao Hoàng Long, Tết không chỉ là lời chúc phú quý hay an khang, mà là khả năng giữ lại một vùng tự do cho trí tưởng tượng. Giữa những không gian sống ngày càng bị nén chặt, giấc mơ - giống như đứa trẻ trong tác phẩm - vẫn cần được phép chuyển động theo nhịp điệu tự nhiên.
Lạc Hoàng - Thành phố ngủ và mơ đêm Giao thừa
Lạc Hoàng là nghệ sĩ sống và làm việc tại TP.HCM, với thực hành trải rộng từ video, nhiếp ảnh đến kể chuyện không gian. Các tác phẩm của cô tập trung khảo sát cách bản sắc cá nhân và ký ức đô thị được kiến tạo, che giấu và trình diễn trong các cấu trúc xã hội hiện đại.
Trong bộ hai tác phẩm "Pháo Hoa" và "Giữa Những Điều Không Đứng Yên", Lạc Hoàng tiếp cận Tết từ một trạng thái rất chậm. Thay vì tái hiện khoảnh khắc náo nhiệt, cô đặt câu hỏi: Điều gì xảy ra khi thành phố ngừng vận hành, khi nó “ngủ”?
Hình ảnh nhân vật nằm ngủ lấy cảm hứng từ tượng "Reclining Buddha" gợi một trạng thái tĩnh lặng nhưng không vô thức. Đó là giấc ngủ chứa đựng sự tỉnh thức, tương tự khoảnh khắc giao thừa khi con người cùng dừng lại, nén lại sau một năm dài, trước khi bước sang chu kỳ mới. Ở đây, thành phố không chỉ là một không gian xây dựng, mà là một thực thể sống, có nhịp thở, có giấc mơ, có ký ức. "Pháo Hoa" chính là giấc mơ của thành phố, nơi thành phố mơ về chính mình, về những khoảnh khắc con người cùng dừng lại, cùng thở, cùng nhìn lên bầu trời. Thường đó là khoảnh khắc rất đặc biệt của đêm giao thừa, khi mọi người cùng nhau im lặng, nén lại sau một năm bận rộn, để chờ đợi sự vỡ oà của pháo hoa.
Đêm giao thừa là khoảnh khắc thành phố của muôn trùng lễ hội, âm thanh và ánh sáng. Trong khoảng lặng ấy, mỗi người có cơ hội nhìn lại mình, nhìn lại người và nhìn thành phố qua một lăng kính khác, có phần lãng mạn hơn. Với tôi, sự thay đổi lớn nhất không nằm ở cảnh quan bên ngoài mà ở cảm nhận bên trong: Khi ta cho phép mình chậm lại, thành phố hiện ra với một nhịp khác, như một cảnh timelapse, nơi những tòa nhà đứng yên giữa dòng chuyển động vun vút của giao thông.
Ở tác phẩm còn lại, các mặt đứng kiến trúc của Sài Gòn được xem như những đường chỉ thêu trên tấm vải đô thị. Khi ánh sáng và chuyển động làm chúng hiện lên, ký ức và di sản không còn là khái niệm trừu tượng, mà trở thành trải nghiệm trực tiếp.
Các hình ảnh mặt đứng trong tác phẩm được nghệ sĩ "scan" và tham chiếu từ cuốn sách cô rất yêu thích và đã sưu tập từ những ngày đầu chuyển đến TP.HCM có tên "Saigon – Trois Siècles de Développement Urbain". Cuốn sách được xuất bản nhân kỷ niệm 300 năm Sài Gòn, ghi lại sự phát triển đô thị của thành phố qua ba thế kỷ bằng tư liệu kiến trúc, bản vẽ và hình ảnh mặt đứng. Với chỉ dẫn này, cô bắt đầu nhìn không gian đô thị như một tấm vải. Nó tồn tại nhờ những bàn tay xây dựng, vá víu và gìn giữ ký ức, qua rất nhiều thế hệ khác nhau.
Những nhịp điệu Tết từ góc nhìn sáng tạo
Nếu như ở Gian 1, mỗi nghệ sĩ cùng diễn giải chủ đề "Thành phố chuyển động". "Gian nhà II: Thành phố trở thành" do nghệ sĩ Thuy-Tien Vo và Do-Nguyen Lap-Xuan giám tuyển, là nơi quy tụ đông đảo những nghệ sĩ trẻ, với góc nhìn mới mẻ về cách thành phố vận động không ngừng nghỉ, gồm Nguyễn Thị Thanh Thủy, Huỳnh Phước Thiện, Bin Youn, Huỳnh Nguyễn Thanh Trúc, Jo Ngo, Võ Nhật Lam, Mạch Bửu Chi, Diệp Như Kim, Tem, Maisie Nguyễn, Quí (Minverva), Hoàng Phạm Gia Khang (và Lê Minh Long), Lê Nguyễn Tường Vân, Phó Đỗ Quyên, Phan Ngọc Tuệ Nguyên, Nguyễn Thanh Minh Anh, Trần Duy Bảo, Trần Việt Hưng, Dư Minh Quân, Đinh Nguyễn Bảo Châu, Ngô Khánh An và Noission.
Gian triển lãm CTRL+M mở ra như một mê cung của những lớp màn, ở đó tương lai không xuất hiện rõ ràng, tương lai hiện hình từ trạng thái mơ hồ. Trong không gian này, mỗi thực hành nghệ thuật được đặt như một điểm neo tạm để người xem đi xuyên qua, dừng lại, và tự kết nối các mảnh rời. Từ cảm hứng thành phố không còn là bối cảnh, mà là một tiến trình đang hình thành, nơi hình ảnh, vật chất và ký ức cùng tồn tại trong trạng thái chưa khép lại, 12 tác phẩm tựa những mảnh ghép để tái hiện sống động bức tranh thành phố đương thời.
Từ không gian hẹp của căn bếp trong gia đình trong tác phẩm "Kitchen" của Lê Nguyễn Tường Vân, Phó Đỗ Quyên, Phan Ngọc Tuệ Nguyên lấy cảm hứng từ Lévi-Strauss, biến căn bếp thành không gian chuyển hoá cảm xúc vô hình như cô đơn, buồn bã hay những gánh nặng tinh thần mang tính văn hoá và xuyên thế hệ; sự chuyển hoá thăng hoa của thời gian trong tác phẩm "Một ngày/A day, 2025" của Nguyễn Thanh Minh Anh, Trần Duy Bảo - cuộc đối thoại không lời diễn ra từ đêm giao thừa đến ngày đầu năm mới, lồng ghép ký ức Tết và suy tư về sự chuyển giao; cho đến hành trình âm thanh đầy bản sắc trong tác phẩm "Âm Vang Dân Tộc" của Trần Việt Hưng nhắm tái sinh di sản âm nhạc Việt qua công nghệ, sử dụng năm nhạc cụ truyền thống trở thành trải nghiệm đa giác quan, nơi người xem chạm, kích hoạt và điều khiển dòng chảy thời gian, mở ra đối thoại giữa quá khứ và tương lai;...
Mỗi tác phẩm bản thân đã là một đối thoại sống động về cảm hứng không gian, thời gian, bản ngã, và những phức cảm đa chiều về ý nghĩa của mốc thời gian độc đáo như dịp Tết trong hành trình chiêm nghiệm cũng như hướng đến tương lai.