“Tán Nguyệt - Beneath the Moon’s Canopy” - Triển lãm cá nhân của hoạ sĩ Lại Thanh Dũng ra mắt tại Lotus Gallery

Tốt nghiệp khoa Sơn mài, Đại học Mỹ thuật Huế năm 2006, họa sĩ Lại Thanh Dũng trải qua một giai đoạn thử nghiệm đa chất liệu và chủ đề, trước khi chọn Huế làm trung tâm tác phẩm và chọn sơn mài như một thực hành cốt lõi. Tuy nhiên, thay vì vẻ lộng lẫy thường thấy của sơn son thếp vàng truyền thống, anh theo đuổi sự tinh giản trong cách dùng màu. Tạo hình tác phẩm lúc này tập trung vào sự tỉ mẩn của từng nét khắc thủ công đơn lẻ, lướt trên nền khảm đơn sắc của lá bạc và lá vàng.

Chính kỹ thuật ấy đã tôn tạo thêm sự vững chãi cho những tán hoa ngô đồng, hình ảnh hiện diện trong hầu hết các tác phẩm thuộc triển lãm “Tán nguyệt” – triển lãm solo sắp tới của anh tại Lotus Gallery. Nơi các tác phẩm, vòm ngô đồng bung nở dọc theo những đường cong, nhịp gãy, độ xoắn của những cành vươn khắp, lớp này nối tiếp, nâng đỡ lớp kia, đan cài thành một cấu trúc phân tầng dày đặc.

Trong truyền thống Đông phương, ngô đồng được mệnh danh là loài vương giả chi hoa – nơi phượng hoàng dừng cánh, là biểu tượng cho sự bất diệt, phẩm hạnh và quyền uy. Trong bối cảnh cung thành Huế, loài hoa này là dấu ấn cao quý thuộc vương triều nhà Nguyễn. Dưới tán ngô đồng, Thành nội hiện ra đầy uy nghi, trầm mặc. Nơi đó, dù sự sống đã rút lui, khí chất của vùng đất thiêng là không thể phủ nhận.

Tiến xa hơn, dấu vết của con người được tô điểm khiêm nhường, gần như tan vào khoảng không mênh mang, vô tận, tưởng chừng chỉ như một vết chấm giữa màn sương bạc xám. Đó là lớp ánh sáng mờ bạc, bảng lảng như sương của ánh trăng. Nó rơi qua tán cây, loang trên mặt nước, phủ khắp Thành quách, và tan vào khung cảnh.

Dưới lớp khí sáng ấy, các trầm tích đã bồi đắp nên cốt cách và vẻ huyền trầm của Huế dần hiển lộ. Tuy nhiên, những hình ảnh này không quy thuộc trọn vẹn về hiện tại hay quá khứ. Thành nội Huế, ngô đồng, sông Hương chồng xếp lên nhau, kiến tạo một không gian thị giác liền mạch, trong khi thời gian bị phân mảnh, chắp vá.

Trong Tán nguyệt, ánh trăng như một chất dẫn, đưa những mảnh ghép từ các chiều kích khác nhau cùng xuất hiện. Chưa hẳn là thực, không chắc là hư. Ấy là thứ cảm giác lơ lửng, vẫn luôn lảng vảng trong tiềm thức của nhiều lớp thị dân Việt, về thứ ta từng có, trong ký ức chung.

Các tác phẩm trong triển lãm thuộc về hai giai đoạn sáng tác riêng biệt, năm 2018 và 2025. Vẫn là những nét khắc tỉ mẫn, cùng là những yếu tố gắn liền với Huế, nhưng đủ để minh chứng cho bước chuyển mình của họa sĩ Lại Thanh Dũng trong cách anh mang sơn mài tiệm cận hơn với người yêu nghệ thuật bằng những kỹ thuật đương thời, mà không đánh mất nét ‘kiêu’ của sơn mài truyền thống.

Lại Thanh Dũng (1982) sinh ở Quảng Bình, tốt nghiệp khoa sơn mài Đại học Mỹ thuật Huế năm 2006. Anh đã tham gia nhiều triển lãm trong và ngoài nước cùng Lotus Gallery từ sau khi tốt nghiệp. Từ khi ra trường, anh thử nghiệm với đa dạng chất liệu cũng như đề tài. Nhưng những năm gần đây, Lại Thanh Dũng chọn định hình bản sắc riêng với loại hình sơn mài và lấy Huế làm trung tâm tác phẩm. Huế - nơi anh gắn bó hơn nửa phần đời thế tục, với anh, hơn cả một vùng đất, mà như một sinh thể sống, khước từ sự ồn ào, trầm tư một cách tế nhị, và có phần kín kẽ.

Huế đã làm nên hình ảnh riêng cho mình cùng khí chất uy nghiêm sẵn có của nó. Cũng như thế, cái tên Lại Thanh Dũng hẳn sẽ luôn nhắc nhớ người ta về các tác phẩm sơn mài khắc họa hồn cốt của Huế bằng sự pha trộn giữa cũ và mới, giữa khuôn phép và phóng khoáng, giữa tinh hoa sơn mài truyền thống và sự sáng tạo không ngừng của một tư duy đương thời.