Sài Gòn trong những cuốn phim điện ảnh cũ

Không ai miêu tả Sài Gòn là một thành phố lãng mạn, nhưng một khi đã nhìn ra chất thơ của Sài Gòn, đó sẽ là ấn tượng đậm nét trong tâm trí người đó cả khi họ không còn ở nơi đây. Đó cũng chính là thông điệp của những bộ phim lấy bối cảnh ở Sài Gòn trong giai đoạn cuối thập niên 1990 - đầu những năm 2000. Dù mỗi cuốn phim kể những câu chuyện khác nhau về con người hay dấu mốc lịch sử, nhưng điểm chung là nhịp sống đầy năng lượng, những âm thanh phố phường, và những màu sắc chỉ thành phố này mới có.

Three Seasons (1999)

Three Seasons của đạo diễn người Mỹ gốc Việt Tony Bùi được ví như lá thư tình gửi Sài Gòn. Lấy bối cảnh thành phố trong những ngày đầu Đổi Mới, nơi dấu vết chiến tranh đọng lại nhiều hơn trong tâm trí con người, đối nghịch hoàn toàn với những chuyển điệu chóng vánh của một thành phố luôn hướng tới tương lai. Bộ phim giàu chất thơ này khắc họa những nhân vật đời thường: Một tài xế xích lô, một đứa trẻ đường phố, một cô gái trồng sen từ nông thôn lên thành phố sinh sống, hay một cựu chiến binh người Mỹ tìm kiếm đứa con gái thất lạc... Mỗi người một số phận, một câu chuyện, đôi khi đan xen nhau, đôi khi cô độc trong chính suy nghĩ của mình. Nhưng tất cả hội tụ trong một bối cảnh đô thị đang thay đổi quá nhanh chóng và chẳng chờ đợi bất cứ ai, nhất là với những người vẫn còn vương vấn với quá khứ của Sài Gòn.

Dù phác hoạ bức tranh về Sài Gòn trong ánh đèn biển hiệu neon, những khách sạn 5 sao, biển hiệu Coca-Cola... nhưng hồi ức của Sài Gòn vẫn len lỏi đâu đó trong những góc đường, ô cửa sổ màu xanh một nhà hàng kiểu Tây, hay bóng ma chiến tranh phảng phất thông qua ký ức của một cựu chiến binh đang tìm cách thoả hiệp với quá khứ. Nhờ vào kỹ thuật quay phim không cường điệu, diễn xuất hài hoà và kịch bản đầy nhân văn, những câu chuyện buồn của con người sống ở thành phố này trở thành một mảnh ghép để kết nối con người với con người, để chở che và đùm bọc nhau trong sự lạc quan nội tại. Đạo diễn kiêm biên kịch Tony Bùi làm bộ phim khi chỉ mới 26 tuổi, được giới phê bình đánh giá cao với tác phẩm đầu tay này, khi không chỉ giới thiệu một thành phố hậu chiến đến với thế giới, mà còn có khả năng thổi hồn vào những nhân vật đời thường nhất, nhưng cũng dũng cảm nhất. Bộ phim đã nhận được nhiều đề cử giải thưởng danh tiếng, được chấm điểm 78% trên Rotten Tomatoes và là bộ phim đầu tiên trong lịch sử Liên hoan phim Sundance nhận được cả Giải thưởng của Ban giám khảo và Giải thưởng của Khán giả.

Người Mỹ trầm lặng (2002)

Đạo diễn người Úc Philip Noyce tình cờ thấy cuốn sách The Quiet American của nhà văn nổi tiếng người Anh Graham Greene trong một chuyến đi đến Sài Gòn. Kết thúc cuốn sách, ông quyết định làm lại phiên bản phim điện ảnh mới, lấy bối cảnh ở chính nơi ông đã đến du lịch. Với cốt truyện lồng ghép tinh tế giữa tình yêu, bối cảnh lịch sử phức tạp, và đức tin, tất cả những gì Philip Noyce cần là một dàn diễn viên "trong mơ": Nam diễn viên gạo cội người Anh Michael Caine, nam diễn viên người Mỹ Brendan Fraser (được giải Oscar vào năm 2024) và nữ diễn viên Chuyện của Pao - Đỗ Thị Hải Yến.

Ngay từ những thước phim đầu tiên, người xem có thể lắng nghe một khắc họa chân thực nhất về Sài Gòn thông qua điểm nhìn của nhân vật chính, nơi mọi thứ ở đây đều có cường độ rất mạnh: Mùi hương, Màu sắc, và Âm thanh. Tiếp nối, đó là bối cảnh Sài Gòn hoa lệ của giai đoạn chuyển giao giữa hai cuộc chiến tranh mà Sài Gòn đã phải chứng kiến, với khách sạn Continental nổi tiếng, con phố Đồng Khởi, khu nhà kiến trúc thuộc địa, khu phố người Hoa... Đó là một thành phố mang vẻ đẹp đầy hoài niệm, một Hòn ngọc Viễn đông đích thực, nhưng cũng ở đó là sóng ngầm, là một cuộc đấu tranh, và số phận của những người sống ở đó hay trốn chạy cuộc đời ở đó. Nhờ diễn xuất ấn tượng của dàn diễn viên Hollywood, và vai diễn "mở màn" Hollywood của nữ diễn viên Đỗ Hải Yến, bộ phim đã nhận được những đánh giá tích cực từ các nhà phê bình, đạt đánh giá 87% trên Rotten Tomatoes và trở thành phiên bản phim hay nhất của cuốn tiểu thuyết danh tiếng. Nam diễn viên Micheal Cane cũng giành được nhiều đề cử diễn xuất danh giá, với vai diễn nhà báo và người kể chuyện trong bộ phim này.

Xích Lô (1995)

Dưới con mắt của đạo diễn người Pháp gốc Việt Trần Anh Hùng, Sài Gòn là sự một sự hỗn loạn có trật tự. Ở đó, dù có kẻ xấu như một anh chàng giang hồ chuyên đòi nợ cũng có thể là kẻ yêu thơ (vai diễn kiệm lời của tài tử Hồng Kông Lương Triều Vỹ), và đời sống tinh thần của một thanh niên lái xích lô cũng có thể dẫn đến những "bi kịch vĩ mô". Cuộc đời của những nhân vật trong phim hé lộ cũng là lúc sự trần trụi của một thành phố dần hiện hình.

Nhưng vẻ đẹp của Sài Gòn chính là ở những bí mật ẩn dấu như vậy, nơi không chỉ có phải, trái, đúng, sai, đen và trắng. Đó là nơi luôn có góc khuất, tuyệt vọng và trên tất cả là hi vọng. Ở phía sau, phố phường Sài Gòn, những ngôi nhà cư xá cũ, những vỉa hè, khu chợ đông kín người trở thành tấm phông nền cho câu chuyện về số phận của từng người. Bộ phim có sự tham gia diễn xuất của cả diễn viên nghiệp dư như Lê Văn Lộc, Trần Nữ Yên Khê, cho đến nữ diễn viên người Hà Nội Như Quỳnh, và đặc biệt đây là bộ phim nói tiếng Việt duy nhất có sự xuất hiện của Lương Triều Vỹ. Phim đã giành giải thưởng Sư tử vàng cho phim hay nhất tại Liên hoan phim quốc tế Venice lần thứ 52, và là một trong những tác phẩm thành công nhất của Trần Anh Hùng.

Chung cư (1999)

Một bộ phim được đạo diễn và biên kịch bởi một trong những nữ đạo diễn thành công nhất của điện ảnh Việt Nam - Việt Linh, dựa theo truyện ngắn cùng tên của nhà văn Nguyên Hồ, với sự tham gia diễn xuất của nhiều diễn viên nổi tiếng của điện ảnh Việt Nam như Hồng Ánh, Đơn Dương hay Quyền Linh... Bộ phim lấy bối cảnh một "khu chung cư" kiểu mới sau chiến tranh, nơi toà nhà cũ được chia thành nhiều căn hộ cho những lớp cư dân mới của Sài Gòn đến sinh sống. Chỉ quanh khu chung cư đó, những con người và cuộc đời chồng chéo nhau trong một bối cảnh lịch sử chung của Sài Gòn và của dân tộc. Nhịp phim chậm rãi, gợi nhớ đến những cuốn phim New Wave của điện ảnh Pháp vào những năm 1950-1960.

Bộ phim này đã được đem đến tham dự Liên hoan phim quốc tế Moskva lần thứ 21. “Chung cư” của đạo diễn Việt Linh là bộ phim truyện Việt Nam đầu tiên được phát hành thương mại tại Pháp vào năm 2000, tác phẩm cũng được trao giải Đạo diễn xuất sắc của Liên hoan phim Cộng đồng Pháp ngữ Nemours (Bỉ).