Phim hay ngày 8/3: Những bộ phim hay về phụ nữ của đạo diễn nữ

Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3 không chỉ là dịp để tôn vinh phái đẹp trong đời sống thường nhật mà còn là cơ hội nhìn lại cách phụ nữ được kể chuyện trên màn ảnh rộng. Trong nhiều thập niên, điện ảnh từng đặt phụ nữ vào những khuôn mẫu quen thuộc. Họ là những nàng thơ, người tình, những người mẹ hy sinh hay nhân vật phụ bên cạnh những "anh hùng" giải cứu thế giới. Thế nhưng, khi chính phụ nữ ngồi vào ghế đạo diễn, câu chuyện trên màn ảnh của họ về phụ nữ lại mở ra bức tranh sống động về trải nghiệm tính nữ, sự phức tạp, mâu thuẫn và đồng cảm. Mỗi câu chuyện về phụ nữ của đạo diễn nữ trong hai thập niên trở lại đây đưa hình ảnh nhân vật nữ vượt ra khỏi những khuôn mẫu đại khái để lần vào sâu hơn và khám phá một thế giới nội tâm dữ dội, ưu tư, sáng tạo và chứa đựng nhiều khao khát.

Little Women (2019)

Được chuyển thể từ tiểu thuyết kinh điển của tác giả người Mỹ Louisa May Alcott, Little Women dưới bàn tay của nữ đạo diễn Greta Gerwig là một diễn giải không những khiến tác phẩm văn chương trở nên sống động hơn, mà còn truyền tải một lăng kính hiện đại vào chính những nhân vật trong phim. Bộ phim xoay quanh bốn chị em nhà March gồm Jo, Meg, Amy và Beth, cùng lớn lên trong bối cảnh nước Mỹ thế kỷ 19. Nếu những phiên bản trước thường nhấn mạnh cảm giác gia đình gắn bó và những sự kiện không đẩy theo xung đột nặng nề, Gerwig lại tập trung vào khát vọng cá nhân và sự độc lập kinh tế của phụ nữ đương thời. Cảnh phim Jo March bật khóc vì nhận thức cô đơn của một người phụ nữ đầy tham vọng và phải đánh đổi nhanh chóng trở thành hình ảnh biểu tượng của bộ phim, nơi người phụ nữ đấu tranh để giữ tiếng nói và quyền sở hữu trí tuệ của mình trong một xã hội trọng nam không chỉ có niềm vui hay sự quyết đoán, mà còn bao hàm cả những xúc cảm tuyệt vọng, cô độc, và xung đột nội tâm.

Ngoài Jo March, mỗi nhân vật là một đại diện của tính nữ riêng. Amy không còn là cô em “ích kỷ” như trong ký ức văn học mà là người hiểu rõ giá trị thực dụng của hôn nhân trong giai đoạn xã hội mà phụ nữ khó có tài sản riêng. Meg lại lựa chọn gia đình thay vì danh vọng, và đòi hỏi lựa chọn của mình được tôn trọng. Thông qua những nhân vật này, Greta Gerwig đặt câu hỏi rằng liệu phụ nữ có thể vừa yêu vừa giữ được bản sắc cá nhân? Bộ phim có sự góp mặt của nhiều diễn viên nữ tên tuổi như Saoirse Ronan (Jo March), Florence Pugh (Amy March) hay Emma Watson (Meg March) và giành được 6 đề cử Oscar gồm đề cử Phim hay nhất, và đề cử nữ phụ xuất sắc nhất cho nữ diễn viên người Anh Florence Pugh.

Zero Dark Thirty (2012)

Trong thế giới phim chiến tranh và chính trị vốn do nam giới thống trị, Zero Dark Thirty của đạo diễn Kathryn Bigelow là ngoại lệ với Hollywood, nhưng lại hoàn toàn phù hợp với phong cách làm phim của nữ đạo diễn đoạt giải Oscar này. Bộ phim theo chân nữ phân tích viên CIA Maya trong hành trình truy lùng Osama bin Laden sau sự kiện 11/9. Điều đáng chú ý là Bigelow không xây dựng Maya như một nữ anh hùng theo kiểu truyền thống, không được tô vẽ với câu chuyện tình cảm lãng mạn. Thậm chí đôi khi, cô được khắc hoạ như một nhân vật lạnh lùng, phức tạp, đôi khi tàn nhẫn, đôi khi lãnh đạm... Tất cả nhằm tái hiện hình ảnh một người phụ nữ bị cuốn vào cỗ máy quyền lực, nơi thành công thường đồng nghĩa với sự cô độc và bị hiểu lầm.

Ở cảnh cuối sau khi nhiệm vụ hoàn thành, Maya được đối xử như một anh hùng đúng nghĩa. Cô ngồi một mình trên máy bay, nhưng thay vì nở nụ cười bởi chiến thắng với tất cả, cô lại lặng lẽ rơi nước mắt lặng lẽ. Cảnh phim đầy ám ảnh này là một đúc kết về người phụ nữ, rằng dù có mạnh mẽ đến đâu, họ cũng vẫn mang trong mình sự nhạy cảm và suy tư nhiều hơn họ có thể diễn giải. Bộ phim nhận được 5 đề cử Oscar, trong đó diễn viên Jessica Chastain nhận được đề cử Oscar Nữ chính xuất sắc.

The Lost Daughter (2021)

The Lost Daughter là tác phẩm đầu tay của đạo diễn Maggie Gyllenhaal, nhưng lại được đánh giá là một trong những bộ phim táo bạo nhất về chủ đề làm mẹ.Dựa trên tiểu thuyết cùng tên của Elena Ferrante, phim kể về Leda, một giáo sư trung niên đi nghỉ ở biển và bị ám ảnh bởi hình ảnh một người mẹ trẻ cùng cô con gái nhỏ. Những ký ức về quá khứ nuôi con ùa về, phơi bày những cảm xúc của phụ nữ thường bị né tránh trong câu chuyện hàng ngày như cảm giác mệt mỏi, chán nản, thậm chí là mong muốn tiếp tục vươn lên gặp hái thành công khi đã làm mẹ.

Gyllenhaal đặt ra câu hỏi rằng liệu phụ nữ có quyền cảm thấy ngột ngạt trước vai trò làm mẹ Leda từng bỏ đi để theo đuổi sự nghiệp học thuật, và bộ phim không phán xét bà và cũng không hẳn tha thứ. Mọi cảm xúc đều được giữ trong trạng thái lửng lơ và ám ảnh thông qua những phân đoạn lặng, khung hình cận cảnh và nhịp phim chậm. The Lost Daughter không phải bộ phim dễ xem, nhưng lại mở ra không gian cho những trải nghiệm làm mẹ không hề hoàn hảo như thường được thấy trong những bộ phim điện ảnh trước đó. Phim có sự góp mặt của nữ diễn viên đoạt giải Oscar Olivia Colman (Leda), Jessie Buckley (Leda thời trẻ) và Dakota Johnson. Phim nhận 3 đề cử Oscar cho Nữ chính, Nữ phụ và Kichj bản chuyển thể và thắng giải Kịch bản tại Liên hoan phim Venice.

Nomadland (2020)

Khi Nomadland chiến thắng Oscar Phim hay nhất, đạo diễn Chloé Zhao chính thức trở thành người phụ nữ gốc Á đầu tiên đoạt giải Đạo diễn xuất sắc. Không quá khi nói rằng tác phẩm này là một tri ân sâu sắc với những người phụ nữ, cả phía sau và trước máy quay. Bộ phim theo chân Fern, một phụ nữ ngoài 60 tuổi mất chồng và nhà cửa sau khủng hoảng kinh tế. Thay vì bám trụ ở thị trấn đang chết dần chết mòn, bà quyết định lên chiếc xe van của mình và sống như một “du mục” hiện đại, vừa rong ruổi vừa làm các công việc thời vụ khắp nước Mỹ.

Nomadland tái hiện một ranh giới giữa hư cấu và tài liệu, với nhiều nhân vật trong phim chính là người du mục ngoài đời thực, nghệ thuật quay phim sử dụng ánh sáng tự nhiên, không gian rộng lớn và nhịp điệu chậm rãi để tạo cảm giác trôi dạt, đôi khi giống với tường thuật hơn là dàn dựng. Dù gặp nhiều biến cố, nhưng hình ảnh người phụ nữ trung niên trong phim không hề là nạn nhân. Đạo diễn trao quyền tự quyết cho họ, để họ chọn tự do, dù có cô đơn và bấp bênh đến đâu. Hơn tất cả là khát vọng sống và sự kiên cường của một người phụ nữ. Diễn xuất của nữ diễn viên Frances McDormand trong vai chính mang lại cho bà giải Oscar. Phim cũng giành thêm 2 giải Oscar cho Phim hay nhất, Đạo diễn xuất sắc nhất, và các giải quan trọng như Sư tử vàng tại Liên hoan phim Venice và phim hay nhất tại BAFTA.

Marie Antoinette (2006)

Trong Marie Antoinette, nữ đạo diễn Sofia Coppola tái hiện vị nữ hoàng Pháp nổi tiếng lịch sử theo cách hoàn toàn khác. Thay vì là biểu tượng của sự xa hoa rồi đến tội đồ lịch sử, cô trở thành một nhân vật trẻ tuổi bị ném vào guồng máy chính trị. Từ điểm nhìn hiện đại, bộ phim cũng mang đến hướng tiếp cận phim lịch sử táo bạo khi sử dụng nhạc pop làm nhạc nền, bảng màu pastel đậm nét và phong cách thời trang nổi bật để tạo nên thế giới xa hoa nhưng cô độc ở Cung điện Versailles.

Bộ phim tập trung vào cảm giác bị giam cầm trong nghi lễ cung đình của nhân vật nữ chính, khi sự xa hoa trở thành chiếc lồng vàng, và người phụ nữ đối diện với những xúc cảm của chính mình, với sự ngây thơ, nổi loạn và cô đơn. Phim có sự tham gia của Kirsten Dunst (Marie Antoinette) và Jason Schwartzman (Louis XVI), cũng như giành giải Oscar cho Thiết kế trang phục xuất sắc nhất, nhiều đề cử BAFTA và giải thưởng đặc biệt tại Cannes (cho Sofia Coppola).

Promising Young Woman (2020)

Promising Young Woman là bộ phim đầu tay của nữ đạo diễn Emerald Fennell, và tất cả những gì điện ảnh đương đại cần ở thời điểm phim ra mắt. Bộ phim kể về người phụ nữ trẻ Cassie, ban ngày làm việc ở quán cà phê nhưng buổi tối lại giả vờ say xỉn ở quán bar để trừng phạt những người đàn ông có ý định lợi dụng cô. Dù tiếp cận chủ đề bình đẳng giới và gai góc của xã hội, nhưng chính phong cách làm phim hài đen táo bạo, kết hợp với những cảnh phim lãng mạn và đôi khi giễu cợt, phim được đánh giá cao không chỉ bởi chủ đề mà còn ở tính nghệ thuật độc đáo.

Bộ phim không đi theo con đường trả thù quen thuộc mà đào sâu vào văn hóa dung túng và sự thờ ơ của xã hội đối với nạn nhân. Vì thế, nhân vật Cassie cũng sẽ chẳng phải là một anh hùng hoàn hảo. Promising Young Woman nhấn mạnh về công lý và sự chuộc lỗi trong xã hội hiện đại, nhưng đồng thời cũng buộc khán giả đối diện với những định kiến về giới quen thuộc. Phim giành về 5 đề cử Oscar, gồm đề cử nữ chính cho nữ diễn viên người Anh Carey Mulligan và thắng giải Oscar Kịch bản gốc xuất sắc nhất.

Anatomy of a Fall (2023)

Chiến thắng Cành cọ vàng tại Cannes, Anatomy of a Fall của nữ đạo diễn Justine Triet là bộ phim điều tra tâm lý có vẻ khó xem nhưng lại "gây nghiện" đến mức ám ảnh cả khi phim đã khép lại. Câu chuyện bắt đầu sau một tai nạn của người chồng trong phim, và người vợ, một nhà văn nổi tiếng trở thành nghi phạm chính. Bộ phim chủ yếu diễn ra trong phòng xử án, nơi từng câu chữ, từng chi tiết hôn nhân bị mổ xẻ công khai. Và đó cũng là lúc thế giới hậu trường mở ra giữa tham vọng của người phụ nữ đối chọi với sự hi sinh, nơi sự độc lập trở thành điểm yếu, và nơi những vai trò làm vợ, làm mẹ có thể tước đoạt quá nhiều.

Anatomy of a Fall là bản phân tích tinh vi về hôn nhân, quyền lực và sự thật, dưới góc quay gần như phim tài liệu, và kịch bản xuất sắc, đầy tiết chế, tập trung hoàn toàn vào tâm lý nhân vật. Nữ diễn viên người Đức Sandra Hüller trong vai nữ chính hoàn toàn xứng đáng với những tán dương sau khi phim ra mắt và đề cử Oscar cho vai diễn của mình. Ngoài ra, phịm cũng giành những giải thưởng quan trọng như giải Cành cọ vàng tại Cannes, giải Oscar Kịch bản gốc xuất sắc nhất và đề cử Oscar cho Phim hay nhất.

Có đạo diễn nữ chọn nhịp điệu chậm rãi, có người dùng màu sắc rực rỡ, có người tạo nên những phiên tòa căng thẳng... Nhưng điểm chung hội tụ ở chính những nhân vật nữ phức tạp mà họ gây dựng. Đó là những người phụ nữ có thể sai, có thể đúng, họ được hạnh phúc, được yêu, được mâu thuẫn, được giận dữ, và trên hết, được tự do để cảm nhận tất cả. Những bộ phim nói trên cũng cho thấy rằng chính những người phụ nữ sau ống kính đang chứng minh tài năng và chiều sâu nghệ thuật của mình trên màn ảnh đương đại.