Những cuốn sách ý nghĩa "nhâm nhi" dịp nghỉ lễ

Từ tác giả đoạt giải Nobel Raymond Carver, Alice Munro cho đến nữ nhà văn ăn khách bậc nhất những năm trở lại đây - Sally Rooney. Mỗi cuốn sách được gợi ý dưới đây đưa người đọc đến những cảm xúc lắng đọng, những giây phút suy tưởng về quá khứ, hiện tại, tương lai, và đặc biệt là về chính mình.

"Mình nói chuyện gì khi mình nói chuyện tình"

Đừng để bị Carver đánh lừa! Bởi nếu kỳ vọng những ảo mộng tươi đẹp về tình yêu, những truyện ngắn trong cuốn sách có thể sẽ làm bạn “vỡ mộng”. Một người đàn ông quyết định bán bớt đồ đạc cho một khởi đầu mới, để rồi thấy mình trước hiên nhà nhìn ngắm hai vị khách hàng xóm nhảy múa trong tiếng nhạc, một nhiếp ảnh gia được mời uống cà phê cùng người đàn ông lạ mặt mà anh ta đang cố bán ảnh, một cặp vợ chồng trò chuyện với nhau về mối quan hệ đến hồi đổ nát của mình và khả năng cứu rỗi nó, một chàng trai và mối quan hệ phức tạp với bố mình, hay một nhóm bạn ngồi bên nhau đàm luận về tình yêu….

Còn có gì đơn giản hơn thế? Tình yêu đúng là chủ thể trong hầu hết những câu chuyện của Raymond Carver trong tập truyện ngắn này, nhưng nó trần trụi, xác xơ, đôi khi xấu xí như sự phản bội, đôi khi khó hiểu như sự bức bối, đôi khi đó là tình yêu giữa cha mẹ và con cái, đôi khi lại là tình cảm giữa cặp vợ chồng già… Nếu như để kể một câu chuyện tình, Raymond Carver có lẽ là bậc thầy khi thể hiện những sắc thái trước và sau đó của một câu chuyện tình, có nghĩa khi người ta yêu nhau là một cột mốc, người đọc sẽ đến trước và sau cột mốc đó, người đọc sẽ có cảm giác mình đang theo dõi một cuốn phim ở những hoạt cảnh khác nhau, đang theo dõi cuộc sống và tâm can một con người với cái nhìn len lén độc tôn mà Carver đặt chúng ta vào.

Mỗi nhân vật trong cuốn truyện của Carver mang tính đại chúng, nhưng lại cũng rất cá nhân, thậm chí rất Mỹ ở những năm thập niên 1970-1980… Họ có những ngôi nhà, những chiếc xe, những tài sản, những cuộc tình vụng trộm, những tham vọng giấu kín, những sự tha hóa “giấu kín”, và cả những giây phút đơn độc đến quặn lòng. Vì thế, truyện ngắn của Carver dù được viết từ cách đây khá lâu, nhưng vẫn mang tính thời đại đủ để chạm được đến trái tim người đọc thế kỉ 21, dù ở một quốc gia khác, từ nền văn hóa khác. 

Văn đàn Mỹ không ai là không biết đến Raymond Carver, những cuốn tuyển tập truyện ngắn của ông luôn được người ta đón nhận với sự nồng nhiệt nhất định, dù rõ ràng, ông không phải người muốn mạo hiểm hay thể nghiệm. Bậc thầy truyện ngắn mang đến cho người đọc thế giới văn chương chính xác như thế giới đời thực đang diễn ra trước mắt chúng ta, từ lời thoại nhân vật cho đến hoạt cảnh, từ diễn biến tâm lý cho đến những nét chi tiết nhất trong cuộc đời. Có lẽ vì vậy, đọc Raymond Carver được ví von như xem cuốn phim tài liệu, những chi tiết cô đọng đến khó tin, lời thoại là trọng tâm trong thủ pháp kể chuyện, chân dung nhân vật và những cái tên không quan trọng bằng cách anh ta tương tác với cuộc sống và những người dưng cũng có mà thân quen cũng có.

Thoạt đầu khi đọc Raymond Carver, người ta sẽ thấy hơi khô khan, bởi ông chẳng cố màu mè bóng bẩy, nhưng với sự nhạy cảm lặng lẽ phảng phất trong từng mẩu truyện ngắn, Raymond như thể một người kể chuyện thông thái và khách quan, ông ngồi đó trong bóng tối để quan sát nhân vật và để ghi âm lại cuộc trò chuyện, ông chẳng bao giờ đánh giá hay cổ súy điều gì ngoại trừ việc chỉ kể những gì đang diễn ra, những gì nhân vật đang nghĩ, và rốt cuộc để người đọc tự tìm kiếm câu trả lời cho riêng mình. Gập lại cuốn truyện ngắn, độc giả sẽ thấy thời gian dường như trôi chậm lại, bởi những hình ảnh và âm thanh được đề cập trong cuốn sách sẽ còn ám ảnh bạn, dù chỉ một chút. 

"Chỉ tại con chim bồ câu"

Nhiều năm sau tác phẩm đầu tay danh tiếng “Mùi hương”, tác giả người Đức Patrick Süskind trở lại với độc giả bằng tác phẩm thú vị cuốn hút có tựa đề “Chỉ tại con chim bồ câu”. Cuốn tiểu thuyết ngắn độc đáo từ chính tựa đề của nó “Chỉ tại con chim bồ câu” kể câu chuyện về nhân vật Jonathan Noel, một nhân viên bảo vệ ngân hàng trung niên ở thành phố Paris. Cuộc sống của Noel hoàn toàn lặp lại theo một trật tự nhất định, và có lẽ sẽ mãi như vậy cho đến chết nếu một ngày, ông không bắt gặp vết chân chim bồ câu ở cửa căn hộ của mình. 

Một vết chân chim bồ câu – nghe tưởng vô hại, nhưng với Noel lại là tiền đề của cuộc khủng hoảng về ý nghĩa tồn tại của bản thân, bởi đó là biểu trưng cho sự xâm lăng của thực thể khác tới thế giới kín đáo, đều đặn và ẩn chứa nhiều nỗi đau buồn mất mát vô hình của ông. Mạch chuyện chỉ diễn ra trong vòng một ngày, xoáy vào diễn biến tâm trạng của nhân vật Noel khi phải đối mặt với sự kiện hầu như tầm thường với những người khác. 

Noel, từ chỗ luôn ẩn mình khỏi những sự kiện và mất mát cuộc đời, bỗng chốc buộc phải đối mặt với chính mình và nỗi sợ hãi trực chờ đe dọa tâm trí ông. Cuộc cách mạng nội tâm này khiến nhiều người được gợi nhớ đến nhân vật của Franz Kafka hay Edgar Allan Poe, tuy nhiên, với chất liệu đời thường hơn và giọng văn hóm hỉnh. Rất khó để khai thác vấn đề tâm lý học theo hướng cuốn hút như cách Patrick Suskind đã làm được, người đọc ngay lập tức được dẫn dụ theo từng trang sách, tò mò với diễn biến tâm trạng tiếp theo của nhân vật, ông ấy liệu sẽ làm gì? Ông ấy sẽ phản ứng như thế nào? Ông ấy rốt cục là ai? Điều này khiến nhân vật Noel dường như không còn khoảng cách với người đọc, câu chuyện của ông không chỉ đơn thuần là câu chuyện mang tính bản thể, đơn nhất, đó còn là câu chuyện về bệnh tâm lý, về mối quan hệ mật thiết giữa quá khứ và hiện tại, về chiến tranh và một phần lịch sử Châu Âu, về tình yêu và những mất mát của con người… Một cuốn sách ngắn gọn, nhưng đủ sức mang lại dấu ấn đậm nét và sự ám ảnh nhất định trong tâm trí người đọc bởi câu chuyện có phần lạ lùng, tiết tấu nhanh và xây dựng hình tượng nhân vật độc đáo.

Dù là một trong những nhà văn thành công nhất nước Đức, Patrick Suskind là một nhân vật bí hiểm với công chúng, thậm chí tác giả này không hề có bất cứ bức ảnh nào được công khai. Patrick Suskind không viết nhiều, nhưng những tác phẩm của ông luôn nhận được thành công nhất định trên văn đàn Đức cũng như được dịch ra nhiều thứ tiếng. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là “Mùi hương” xuất bản năm 1985, cuốn sách này đứng đầu bảng xếp hạng sách bán chạy ở Đức trong suốt 9 năm, được dịch ra 49 thứ tiếng và được đạo diễn Tom Tykwer chuyển thể thành phim vào năm 2005.

Các tác phẩm của Patrick Suskind được nhận định là rất độc đáo và thường xoay quanh chủ đề về chủ nghĩa hiện sinh. Tác phẩm “Chỉ tại con chim bồ câu” là tiếp nối thành công của Mùi hương, và nhận được nhiều phê bình tích cực. Sẽ thế nào nếu một ngày, cuộc sống của bạn đảo lộn chỉ bởi những vết chân chim bồ câu được tìm thấy ở thềm nhà? Patrick Suskind đã thẳng thừng đưa người đọc vào cái thế giới ngăn nắp kín đáo của nhân vật chính, để từ đó, những tầng lớp ẩn sâu bên trong nó dần lộ diện. Ít ai biết rằng Suskind cũng đã dành nhiều thời gian sinh sống ở Paris, vì thế câu chuyện của Noel phảng phất chút nào đó phần rất cá nhân của tác giả. 

"Những cuộc đời yêu dấu"

Với tuổi tác và kinh nghiệm sống, Alice Munro viết truyện ngắn tự nhiên như người ta kể những câu chuyện thông thường, giữa hai người bạn với nhau, hoặc giữa hai người tình, hoặc thậm chí là người dưng bạn lỡ bắt gặp trên cùng băng ghế chờ chuyến bay nào đó. Tập truyện ngắn “Cuộc đời yêu dấu” không hứa hẹn đưa người ta vào hành trình khám phá thứ gì đó quá cao siêu, không lên rừng xuống biển… thậm chí, cái chết hay sự thất vọng trong những truyện ngắn của bà cũng chỉ thoảng nhẹ như ngọn khói, tỏa phảng phất và hóa hư không… lảng bảng bao bọc quanh các nhân vật bầu không khí vừa chân thực vừa u hoài. 

Mỗi câu chuyện của Munro giàu đến độ bản thân chúng có thể được coi là những cuốn tiểu thuyết thu nhỏ, thấu suốt và nhiều khi kéo dài đến cả thế hệ, thậm chí tờ New York Times còn ví von những truyện ngắn này có kết cấu giống với bản nhạc giao hưởng: khi mốc thời gian và các nhân vật chuyển động nhịp nhàng, dần hé lộ bản thể từ chính cuộc sống và những va chạm của họ với các nhân vật khác, để rồi cảm xúc phức tạp được bóc tách, mối quan hệ yêu đương, thù hận giữa các cá nhân hay những sắc thái cuộc đời người ta ai rồi cũng phải trải qua: thất vọng, hi vọng, lạc mất và tìm thấy xuyên suốt tầng không gian và mốc thời gian. 

Những nhân vật trong “Cuộc đời yêu dấu” được đặt vào hoàn cảnh buộc phải thay đổi môi trường sống, hay một sự kiện nào đó khiến họ phải loay hoay thích ứng, gặp gỡ người mới, hay gặp lại những người cũ. Họ có thể đang đắm chìm trong tình yêu, hay phản bội ai đó, họ có thể là đứa trẻ 9 tuổi, hay một bác sĩ trung niên ở vùng đồng quê xa xôi lạnh lẽo ở Toronto. Họ thực ra có thể là bất cứ ai, người ta có thể gặp đâu đó, nhưng Munro biết rằng, ai cũng mang bên mình những lịch sử cá nhân, câu chuyện của ai cũng xứng đáng để được kể và để được nghe. 

Thành công trong thể loại truyện ngắn đưa tên tuổi của Munro vượt khỏi Canada với hàng loạt giải thưởng văn học lớn nhỏ, và ở tuổi 82, bà là người Canada đầu tiên đoạt giải Nobel văn chương danh giá. Chia sẻ về bí quyết viết truyện ngắn, Munro cho rằng mình “biết rất rõ” về những nhân vật của mình: từ những món đồ họ chọn, những gì họ thích làm ở trường, những gì xảy ra trước và sau khi câu chuyện kết thúc. Thấu hiểu nhân vật cũng là sự thấu hiểu tâm lý, bởi đó, những nhân vật của Munro dường như luôn có sự chi tiết đến độ ai trong số người đọc cũng sẽ ít nhiều tìm thấy chính mình trong đó. 

“Cuộc đời yêu dấu” được coi có nhiều chất tự truyện trong đó, chính Munro cũng thừa nhận dù không hay viết nhật ký, bà có trí nhớ rất tốt và dành nhiều thời gian chiêm nghiệm về bản thể trong môi trường khách quan xung quanh. Tập truyện ngắn được Munro khẳng định là “cuốn sách cuối cùng của mình” ngay khi mới xuất bản vào năm 2012 đã nhận được phê bình tích cực từ các tờ báo tên tuổi. 

"Giữa hai chúng ta"

Hiện tượng văn học thế giới của năm 2018 “Normal People” (bản dịch tiếng Việt có tựa ‘Giữa hai chúng ta’) là cuốn tiểu thuyết với câu từ đơn giản, nội dung thoạt nhìn giống với những cuốn tiểu thuyết dành cho tuổi mới lớn, nhưng rất nhanh sau đó, độc giả nhận ra mình đang bị cuốn vào một trong những câu chuyện mang tính thời đại nhất. Một cuốn tiểu thuyết lãng mạn được bán ra cả triệu bản và nhận được hàng loạt giải thưởng văn học lớn trên thế giới, thậm chí lọt vào danh sách bình chọn giải thưởng danh giá The Man Booker Prize 2018… tất cả những điều này không nói lên nhiều nét đẹp rất khác biệt của cuốn sách Sally Rooney dành đến những độc giả thuộc thế hệ millennial. 

Connell và Marianne lớn lên ở một thị trấn nhỏ miền tây Ai Len, một người là cầu thủ bóng đá nổi tiếng ở trường được nuôi dạy bởi mẹ đơn thân, một người là cô gái thông minh giàu có nhưng cô độc. Cả hai tưởng sẽ chẳng bao giờ có điểm chung, cho đến khi họ bắt đầu những cuộc đối thoại, họ nhận ra mình có rất nhiều điều để nói với nhau. Nếu chỉ đơn giản là một câu chuyện tình, “Giữa hai chúng ta” khó có thể chạm đến tiếng vang sau đó, ẩn sau những tương tác giữa Connell và Marianne, người đọc nhận ra mình đang đọc thứ gì đó dường như vừa riêng tư mà cũng vừa thời đại. Riêng tư bởi Sally Rooney mang cả cuộc sống đời thực của mình vào đó: Trường đại học cô từng học, khu phố cô từng sống ở Dublin, những buổi tranh luận cô tham gia, những hệ tư tưởng cô tiếp cận, cùng lúc đó, và tất cả những cảm xúc lưng chừng hai nhân vật chính trải nghiệm. Bất cứ ai trong độ tuổi millennial sẽ đều tìm thấy phiên bản của chính mình trong đó: Kẻ buồn bã không vì lý do gì, người sống trong thương tổn đến từ gia đình, người tham vọng bước trên nấc thang xã hội, kẻ cần sự chú ý của cả thế giới, người chỉ muốn chống lại…

Tờ Guardian coi cuốn sách này là hiện tượng văn học của thập kỷ. Nhưng với nhiều độc giả, nó đơn giản là cuốn sách ai cũng nên đọc một lần để nhìn sâu vào thế giới quan của những người trẻ, cái thế giới hỗn độn lưng chừng mong manh nhưng cũng lại màu mè bóng bẩy. Ở đó không có những chỉ dẫn, thậm chí đôi khi còn hơi quá “drama” so với chuẩn mực của nhiều người, nhưng dù đang ở giai đoạn nào của hành trình bước chân vào thế giới người lớn, bạn cũng sẽ tìm thấy một chút an ủi trong đó. Bạn sẽ biết rằng không ai hoàn toàn đơn độc và thực ra những rối rắm của chúng ta hóa ra lại rất giống nhau.

"Nơi anh định bỏ lại em"

Bốn anh chị em nhà Foxman vốn chẳng bao giờ gặp nhau đột nhiên phải sống chung dưới một mái nhà một lần nữa sau sự ra đi của cha mình. Truyện bắt đầu đơn giản như vậy, nhưng đủ khiến bất cứ ai trưởng thành cảm thấy đang bắt gặp chính mình trong đó. Đã bao lâu rồi bạn không quay trở về căn nhà tuổi thơ, ăn một bữa cơm cùng anh chị em ruột mình? Câu hỏi đặt ra ngay từ những dòng đầu tiên: “Người ta không bao giờ biết khi nào sẽ là lần cuối cùng được gặp cha mình, được chơi với em trai mình, nhưng bao giờ cũng có lần cuối cùng. Nếu có thể nhớ mọi lần cuối cùng, người ta sẽ không bao giờ nguôi thương tiếc.”

Và với tâm trạng ấy, anh chị em nhà Foxman rơi vào cuộc “hội ngộ” bất đắc dĩ đầy hỗn độn, người nung nấu kế hoạch làm ăn, người vừa bị phản bội và đồng thời thất nghiệp, người gặp trục trặc hôn nhân, người gặp khó khăn chuyện con cái, và bà mẹ bỗng đột nhiên thừa nhận mình là người đồng tính. Ai cũng ở giai đoạn không thể tréo ngoe hơn của cuộc đời trưởng thành, cùng với nỗi niềm tiếc thương sự ra đi của người cha. Tác giả Jonathan Tropper đặt những nhân vật của mình vào hoàn cảnh đỉnh điểm của cảm xúc, khi ai cũng có thể trở nên quá nhạy cảm, dễ va chạm và từ đó, cảm xúc được biểu lộ, xung đột được tháo gỡ, những mối tình dang dở được kết nối, những điều bí mật phơi bày, những nỗi buồn không thể mãi ẩn giấu… nhưng bất chấp tất cả xấu xí, lố bịch nhưng cũng hài hước hiện hình… gia đình cuối cùng vẫn là gia đình. 

Cuốn sách đặt nhân vật vào hoàn cảnh ai cũng từng phải trải qua một thời điểm nào đó trong đời, và nhiều người trong chúng ta, hoặc vượt qua nó theo cách của mình, hoặc ngã quỵ, buông bỏ. Điều này có vẻ đúng với người nhà Foxman ở phần đầu cuốn sách, nhưng không phải mãi mãi. Họ buộc phải đối mặt với thử thách và đưa ra những quyết định. Trưởng thành khó là ở chỗ đó.

Tác giả Jonathan Tropper là tác giả rất được yêu thích ở văn đàn Mỹ, nhưng không quá khi nói rằng “Nơi anh định bỏ lại em” là tác phẩm hay nhất của ông. Văn chương không bóng bẩy nhưng sâu sắc và đầy tính nhân văn được rất nhiều người ghi chép lại như tôn chỉ sống về tình yêu, gia đình, mất mát và tìm thấy. Cuốn sách hiện đã được chuyển thể thành phim và gây tiếng vang ở thị trường Bắc Mỹ với cả hai phiên bản.