Những công trình đáng nhớ của chủ nhân giải Pritzker 2026

Tuần trước, giải thưởng kiến trúc danh giá Pritzker Architecture Prize năm 2026 đã xướng tên Smiljan Radić Clarke, như cách tôn vinh một tư duy thiết kế hiếm có. Một trong những nguyên nhân cốt lõi khiến hội đồng Pritzker Architecture Prize chú ý là cách Radić đề cao “tính mong manh” của công trình. Đó có thể là những thiết kế thoạt nhìn có vẻ tạm thời, chưa hoàn thiện và dường như có thể biến mất vào bất cứ lúc nào.

Nhưng nghịch lý ở chỗ, đằng sau vẻ mong manh là cấu trúc kỹ thuật cực kỳ chính xác. Từ lớp vỏ mỏng nhưng kiểm soát ánh sáng tinh vi, kết cấu nhẹ nhưng chịu lực cao hay không gian mở nhưng vẫn tạo cảm giác trú ẩn chắc chắn. Kiến trúc sư người Chile này biến cảm giác yếu ớt của công trình trở thành một dạng sức mạnh, một cách phản biện lại kiến trúc quyền lực và áp đặt.

Trong khi nhiều kiến trúc sư theo đuổi một phong cách nhất định để dễ nhận diện, Radić lại từ chối việc lặp lại chính mình. Ông xem mỗi công trình là một câu hỏi mới, một thử nghiệm độc lập của vật liệu, ánh sáng, địa hình và con người. Với ông, kiến trúc không phải là một đối tượng để nhìn, mà là một không gian hoàn toàn để cảm nhận. Radić từng nói rằng kiến trúc tồn tại giữa hai cực giữa những công trình đồ sộ tồn tại hàng thế kỷ và những cấu trúc mong manh, thoáng qua như một khoảnh khắc. Công việc của ông là tìm kiếm và diễn giải ý nghĩa giữa hai thái cực đó. Ban giám khảo của Pritzker Architecture Prize đã mô tả các công trình của ông là “ở ranh giới của sự bất định”, và tồn tại như những vị khách khiêm nhường trong cảnh quan xung quanh. Trải nghiệm mang tính cảm xúc sâu sắc trong các thiết kế này đến theo thời gian khi con người tiếp xúc với công trình, xuất phát từ cảm cảm giác trú ẩn, tĩnh lặng và suy tư đầu tiên. Ánh sáng “lọc”, âm thanh kiểm soát, vật liệu giữ nguyên tính thô ráp... tất cả nhằm khiến người sử dụng nhận thức rõ hơn về sự hiện diện của chính mình trong không gian.

Ngoài ra, Radić sử dụng vật liệu như một ngôn ngữ kể chuyện. Nếu như Serpentine Gallery Pavilion có đá và sợi thủy tinh tạo nên sự đối lập giữa nặng và nhẹ, Teatro Regional del Biobío lại có lớp vỏ bán trong suốt điều tiết ánh sáng và âm thanh. Mỗi công trình là một thử nghiệm vật liệu riêng và chẳng có công thức nào lặp lại lần thứ hai. Không chọn theo đuổi cái tôi cá nhân trong kiến trúc từ chính cách vận hành studio nhỏ của mình, Radić chia sẻ mình chưa bao giờ có ý định mở rộng quy mô để giữ sự tập trung và chiều sâu. Điều này cho phép mỗi dự án được phát triển như một nghiên cứu độc lập, thay vì một thiết kế hàng loạt.

Pite House (2005)

Nằm trên vách đá ở Papudo, Chile, Pite House là một trong những công trình đầu tiên thể hiện rõ triết lý của Radić. Từ trạng thái treo lơ lửng, bám vào địa hình hiểm trở, các khối bê tông thô ráp tạo thành một cấu trúc vừa vững chắc vừa tạo cảm giác căng thẳng. Hồ bơi cantilever hướng ra đại dương không chỉ nhấn mạnh chi tiết kỹ thuật mà mang đến trải nghiệm thị giác mạnh mẽ nhằm đưa con người đối diện trực tiếp với thiên nhiên.

House for the Poem of the Right Angle (2013)

Lấy cảm hứng từ Le Corbusier, công trình này là một trong những dự án giàu tính biểu tượng nhất của Radić. Các bức tường bê tông dày, những khe sáng hướng lên bầu trời và bố cục xoay quanh một sân trong tạo nên một không gian gần như thiền định, kiến tạo trải nghiệm về thời gian nhờ vào sự thay đổi liên tục của ánh sáng, kết nối liên tục giữa ngày và đêm.

VIK Winery (2013)

Tọa lạc tại thung lũng Millahue, công trình này gần như ẩn mình trong lòng đất. Mái che trải dài thấp, hòa vào địa hình, khiến tòa nhà gần như “biến mất” khi nhìn từ xa. Chính từ mục tiêu tránh mọi can thiệp vào cảnh quan, Radić mang đến thiết kế kiến trúc như thể có thể bị tháo rời bất cứ lúc nào để trả lại nguyên trạng cho thiên nhiên.

Serpentine Gallery Pavilion (2014)

Công trình pavilion tại London là bước ngoặt đưa Radić ra sân khấu toàn cầu. Một lớp vỏ sợi thủy tinh mỏng gần như trong suốt được đặt trên những khối đá lớn để tạo cảm giác vừa nặng vừa nhẹ. Không gian bên trong không hoàn toàn kín, cho phép ánh sáng, không khí và âm thanh len lỏi. Người tham quan không biết mình đang ở trong hay ngoài khi tiếp xúc với công trình này, họ ở một trạng thái “lửng lơ” đặc trưng đúng với phong cách Radić theo đuổi.

Teatro Regional del Biobío (2018)

Nhà hát này là minh chứng cho khả năng kiểm soát vật liệu và ánh sáng của Radić. Lớp vỏ bán trong suốt giúp tòa nhà phát sáng vào ban đêm như một chiếc đèn lồng khổng lồ bên sông. Bên trong, cấu trúc được tối giản để tối ưu âm học. Sự cân bằng hoàn hảo giữa kỹ thuật và cảm xúc, giữa ánh sáng và không gian khiến công trình trở thành nơi trú ẩn tuyệt vời cho nghệ thuật nói chung.

NAVE Performing Arts Center (2015)

Một công trình tái tạo độc đáo của Radić. Thay vì phá bỏ công trình cũ bị hư hại, kiến trúc sư này giữ lại kết cấu cũ, thêm vào những khối mới nhằm mang đến sự tương phản giữa cũ và mới, nhấn mạnh tuyệt đối vào những phản chiếu thời gian của công trình. Điểm nhấn đặc biệt là mái lều rạp xiếc trên sân thượng, một chi tiết vừa ngẫu hứng vừa giàu tính cộng đồng, bởi nó biến không gian thành nơi tụ họp, biểu diễn và trải nghiệm văn hóa.

Prism House (2020)

Ngôi nhà với hai khối tam giác này gợi nhớ đến các thử nghiệm hình học của kiến trúc Nhật Bản, đặc biệt là Kazuo Shinohara. Radić mượn hình học để diễn giải không gian, nhằm biến chính những không gian này thành một trải nghiệm sống đa giác quan.