Hồng Kông qua những thước phim của Vương Gia Vệ

Màu sắc riêng của phim Vương Gia Vệ nằm ở phương tiện kể chuyện bằng hình ảnh và nhạc jazz bên cạnh phần cốt truyện tuyến tính truyền thống.

Những gam màu lãng mạn, hoài cổ đến lạnh lùng, phi thực tế, hỗn loạn, đa sắc đến nhuốm đầy cay đắng, đều khắc sâu trong tiềm thức khán giả một Hồng Kông rất khác.

A Phi chính truyện

Hồng Kông trong “A phi chính truyện” là một Hồng Kông của thập niên 60 đã được lãng mạn hoá bằng màu sắc nâu vàng, mờ ảo trên nền nhạc Latin/Jazz cũ kỹ.

Vùng đất bao trùm bởi sự u uất. Một chốn tạm bợ, nơi những người có tình đi lướt qua nhau giữa đô thị đông đúc. Câu thoại kinh điển: “3 giờ chiều ngày 16 tháng 4 năm 1960, chúng ta đã ở bên nhau trong 1 phút. Anh sẽ nhớ mãi 1 phút này” xuất hiện như bằng chứng ám chỉ ký ức là thứ duy nhất tồn tại.

Nó đã định vị Hồng Kông không chỉ là một địa điểm, mà là một mốc thời gian, một mảnh luyến tiếc về những thứ đã vụt qua. Không nhân vật nào thuộc về Hồng Kông trọn vẹn, cũng như không ai có thể níu lại tuổi trẻ đã bỏ lỡ giữa dòng chảy thời gian cuộn xiết.

Là một trong những bộ phim đầu tay kinh điển, mở đường cho phong cách nghệ thuật của Vương Gia Vệ, không chỉ nội dung, mà từng hình ảnh trong phim “A Phi Chính Truyện” đều mang tính ẩn dụ sâu sắc. Căn hộ hẹp, tối, ẩm ướt, những con hẻm mờ mịt, quán cà phê đêm le lói ánh đèn... Cơn mưa và những vũng nước tù đọng đối lập với ánh sáng đô thị hào nhoáng.

Tất cả đều soi thấu nỗi buồn, nỗi niềm bất định sâu bên trong nội tâm nhân vật. Chính hai yếu tố đó đã cộng hưởng làm nên tên tuổi của đạo diễn tài ba và làm nên một Hồng Kông rất khác, giữa bầu trời cô đơn tuổi trẻ, gây thương nhớ cùng khắc khoải cho bao thế hệ người xem.

Trùng Khánh sâm lâm

Sự cô đơn tuổi trẻ dường như là nguồn cảm hứng bất tận của Vương Gia Vệ. Và dẫu Hồng Kông có thay bao “lớp da thịt” thời gian, thì vẫn luôn là phông nền hoàn hảo cho những chuyện tình, những băn khoăn cuộc đời mà ông muốn đi tìm.

Giống như men say đô thị, Hồng Kông thập niên 90 trong “Trùng Khánh sâm lâm” mang lại cảm giác chếnh choáng. Nó phản ánh sự đông đúc, hỗn loạn của một siêu đô thị toàn cầu, đặc biệt khi hiện hữu trên mê cung văn hóa và dân tộc của tòa nhà Chungking Mansions (Trùng Khánh Đại Hạ).

Dưới ánh sáng neon, những cuộc gặp gỡ chóng vánh, dễ dàng tan biến giữa nhịp sống nhanh, vội vã khiến người ta phải cảm thán “Có thứ gì trên đời này mà không hết hạn không?”. Không chỉ lon dứa, mà tình yêu cũng vậy. Giữa “rừng bê tông” hiện đại, con người phải vật lộn để tìm kiếm kết nối, “chạy đua với thời gian” để tìm điều gì bám víu trước khi “hạn chót” đến.

Thế nhưng, đó cũng là một Hồng Kông thật đẹp. Trong phim, giữa biến động thời cuộc, Hồng Kông bùng nổ âm thanh chói tai và những sắc màu rực rỡ chói lòa. Bộ phim đã bắt được linh hồn thành phố trong một khoảnh khắc điên rồ và lãng mạn giữa bối cảnh bất ổn chính trị, sự giẫm đạp lên nhau.

Trải qua một “cuộc bể dâu”, tòa nhà Chungking Mansions, dù được cải tạo, vẫn giữ nguyên dáng hình ký ức như ngày phim ra mắt cách đây gần 30 năm. Nơi đây là một trung tâm thương mại ở khu Tiêm Sa Chủy, nổi tiếng với vẻ đẹp đậm chất Hồng Kông, nhưng là một trong những tòa nhà có nhiều tệ nạn nhất khu vực.

Dẫu vậy, sức hút của nó là không thể chối từ, ngay cả trước, trong và sau bộ phim. Trong thực tế, công trình vẫn thu hút đông đảo cộng đồng người nhập cư, thương nhân và cả người tị nạn từ Nam Á, được ví như Liên Hợp Quốc thu nhỏ. Một điểm tham quan sống động, về Hồng Kông đa sắc tộc mà chắc chắn bạn không nên bỏ qua.

Đọa lạc thiên sứ

Cũng lấy bối cảnh tại khu Tiêm Sa Chủy, nơi Vương Gia Vệ đã sống từ nhỏ, song “Đọa lạc thiên sứ” vẽ nên một Hồng Kông mộng mị, phi thực tế, hỗn loạn nhưng thậm chí lạnh lùng và cay đắng hơn “Trùng Khánh Sâm Lâm”.

Ống kính góc siêu rộng và ống kính Fisheye được áp dụng cho gần như toàn bộ phim, mang lại hiệu quả làm biến dạng không gian. Các hành lang dường như dài vô tận, các căn phòng nhỏ chật chội đến nghẹt thở. Cận cảnh khuôn mặt nhân vật bị kéo dãn, khiến người xem không thể phân biệt đâu là sự gần gũi quái đản, đâu là sự xa cách.

Hồng Kông về đêm lung linh nhưng không dịu dàng. Chỉ có thực tại là những cửa hàng tiện lợi, quầy rượu, khói thuốc hàng đêm, con hầm tăm tối và đường cao tốc không điểm dừng, nơi những kết nối lỏng lẻo tìm kiếm mục đích và khao khát kết nối nhưng không bao giờ thực sự đạt được.

Không gian méo mó trong phim chính là sự phản chiếu tâm lý của một thế hệ không chắc chắn về tương lai, không có quá khứ để bám víu và cũng không có hiện tại để tin tưởng. Song những hoài niệm về Hồng Kông thời đó thật quý giá biết bao với những người đã gắn đời mình trên hai thập kỷ với mảnh đất.

Có lẽ, Vương Gia Vệ dành một tình yêu đặc biệt cho Hồng Kông. Bởi chỉ có thế, từng thước phim điện ảnh mới phủ đầy hơi thở khác biệt. Không Hồng Kông nào giống Hồng Kông nào, cũng như không tình yêu nào giống tình yêu nào. Thứ duy nhất đọng lại trong lòng khán giả là nỗi niềm day dứt với nhân vật, với Hồng Kông đã cũ nhưng mãi thổn thức trong tim người đã gắn bó, đã chứng kiến mọi đổi thay.