Guinness – Từ món bia quốc dân Ireland đến biểu tượng văn hoá đại chúng

Nếu hỏi bất cứ người Ireland nào, hay những ai có cơ hội ghé thăm Ireland, khả năng cao họ sẽ nói với bạn rằng, món đồ uống yêu thích của họ là Guinness. Dù là một loại bia, nhưng chỉ cần nhắc đến Guinness là đủ. Danh từ riêng đại diện cho không chỉ văn hoá uống của người Ireland, mà trở thành một chỉ dấu gắn với phong cách sống chậm, trân trọng khoảnh khắc, sự gắn bó với quê hương Ireland, và những câu chuyện văn hoá huyền thoại.

Từ một nhà máy bia nhỏ tại Dublin thế kỷ 18, Guinness đã trở thành biểu tượng toàn cầu, vượt qua ranh giới của một sản phẩm tiêu dùng để bước vào lĩnh vực văn hoá hay nghệ thuật. Với khả năng kể chuyện một cách nhất quan, chân thành, cùng sự sáng tạo không ngừng nghỉ. Hành trình hơn hai thế kỷ của Guinness là câu chuyện về di sản, bản sắc, ẩm thực và sức mạnh của văn hoá đại chúng.

Từ Dublin

Guinness ra đời vào năm 1759, khi Arthur Guinness ký bản hợp đồng thuê nhà máy bia tại St. James’s Gate, Dublin, với thời hạn… 9.000 năm. Chi tiết này thường được nhắc lại như một giai thoại thú vị, nhưng cũng cho thấy tầm nhìn dài hạn và niềm tin mãnh liệt của Arthur Guinness vào tương lai của công thức bia đen của mình. Ban đầu, nhà máy sản xuất nhiều loại bia khác nhau, nhưng đến cuối thế kỷ 18, Guinness tập trung vào porter, một dòng bia đen phổ biến tại London lúc bấy giờ, và nhanh chóng phát triển phong cách riêng.

Guinness stout, với màu đen sâu gần như mực, hương rang cháy của mạch nha và hậu vị khô đặc trưng, dần trở thành sản phẩm chủ lực của thương hiệu này. Đến thế kỷ 19, Guinness không chỉ thống trị thị trường Ireland mà còn mở rộng ra Anh, châu Âu và các thuộc địa của Đế quốc Anh. Việc xuất khẩu Guinness gắn liền với các tuyến đường biển, các cảng lớn và cộng đồng người Ireland di cư, góp phần biến loại bia này thành “đại sứ văn hoá” không chính thức của Ireland.

Ít có thương hiệu đồ uống nào gắn bó chặt chẽ với bản sắc quốc gia như Guinness với Ireland. Tại các quán pub truyền thống, một pint Guinness dường như là nghi thức bắt buộc. Cách rót Guinness đòi hỏi thời gian chờ để bọt lắng nhằm tạo nên hai tầng đen và trắng rõ rệt. Đây dần trở thành một hành động gần như mang tính nghi lễ, thể hiện sự tôn trọng dành cho người uống và với chính thức uống thú vị này.

Không rõ từ bao giờ, Guinness bắt đầu xuất hiện trong những dịp mang tính cộng đồng cao ở Ireland. Từ các buổi tụ họp gia đình, lễ hội địa phương đến ngày St. Patrick’s Day, loại bia này trở thành một chất xúc tác hữu hiệu cho những giao tiếp, các câu chuyện và sự kết nối của con người. Đối với nhiều người Ireland, Guinness là một sự gợi nhớ đến quê hương, đến nhịp sống chậm rãi của quán pub góc phố, hay ở những vùng nông thôn có khung cảnh đẹp như tranh vẽ.

Đến bàn ăn

Cũng không rõ từ bao giờ, người Ireland vì quá yêu thích Guinness mà mang cả loại bia này vào đời sống ẩm thực của mình. Ngoài vai trò là thức uống, bia Guinness còn được sử dụng như một nguyên liệu quan trọng trong nấu ăn, nhờ vào hương vị rang cháy, hơi đắng và khô giúp tạo chiều sâu cho nhiều món hầm và món nướng.

Một trong những món kinh điển là bò hầm Guinness. Guinness thay thế rượu vang hoặc nước dùng, mang lại hương vị đậm đà và màu sắc hấp dẫn. Guinness cũng được sử dụng để tăng hương vị cho nhiều món ăn khác gồm cả ẩm thực truyền thống Ireland đến các biến tấu hiện đại. Guinness thường được dùng để làm nước sốt cho thịt nướng, đặc biệt là phần sườn hay ức bò. Trong các quán pub, fish and chips ăn kèm batter pha Guinness là một biến thể phổ biến, mang lại lớp vỏ chiên giòn, xốp và đậm vị hơn so với bột truyền thống. Guinness cũng xuất hiện trong món bánh shepherd’s pie, hòa vào phần thịt băm và nước sốt.

Thậm chí, chỉ cần có món bánh mì đen Guinness hoặc soda bread pha bia đen với cấu trúc bánh ẩm, mùi thơm mạch nha rõ rệt dùng kèm bơ mặn cũng đủ ngon. Thậm chí, trong ẩm thực đương đại, Guinness còn được dùng trong loại sốt kem bia đen, sốt glaze cho phô mai xanh, hoặc sốt ăn cùng hàu và hải sản.

Trong văn hoá đại chúng

Các tấm poster bia Guinness là một chương đặc biệt trong câu chuyện xây dựng thương hiệu của thế kỷ 20. Từ đầu những năm 1920–1930, Guinness bắt đầu hợp tác với các hoạ sĩ minh hoạ hàng đầu tại Anh để tạo ra loạt poster vẽ tay mang phong cách vui nhộn, siêu thực và đầy tính kể chuyện. Những hình ảnh mang tính biểu tượng như chim toucan ngậm hai ly Guinness trên mỏ, đà điểu, sư tử biển hay các nhân vật hoạt hình phóng đại hài hước, giúp khắc sâu thông điệp thương hiệu vào trí nhớ công chúng.

Khẩu hiệu nổi tiếng “Guinness is good for you” xuất hiện xuyên suốt nhiều poster, phản ánh bối cảnh xã hội thời kỳ đó, khi Guinness được xem như một loại bia bổ dưỡng, mang lại sức khoẻ và tinh thần sảng khoái. Điểm đặc biệt của các poster Guinness nằm ở việc chúng không trực tiếp mô tả quá trình uống bia, mà xây dựng một thế giới hình ảnh giàu tưởng tượng, hài hước và có chiều sâu văn hoá. Ngôn ngữ thị giác độc đáo này giúp những tấm poster Guinness rất được yêu thích và được xem như tác phẩm sưu tầm, xuất hiện trong bảo tàng, sách thiết kế và lịch sử nghệ thuật quảng cáo thế giới.

Trong điện ảnh, Guinness thường xuất hiện như một chi tiết bối cảnh giàu ý nghĩa hơn là một sản phẩm được đặt để quảng cáo lộ liễu. Hình ảnh một pint Guinness trên quầy bar lập tức gợi lên không gian Ireland, hoặc ít nhất là tinh thần của quán pub kiểu Ireland. Đạo cụ độc đáo đó cũng thường gắn với những khoảnh khắc trầm lắng sau biến cố như trong bộ phim nổi tiếng The Guard, hay những cuộc hội ngộ mang màu sắc hoài niệm như trong bộ phim The Banshees of Inisherin.

Vào năm 2025, bộ phim dài tập House of Guinness công chiếu trên Netflix và khiến Guinness một lần nữa lọt vào tâm điểm của văn hoá đại chúng. Bộ phim kể về câu chuyện đầy sóng gió của gia tộc Guinness, do Steven Knight (nhà sáng tạo của Peaky Blinders) chấp bút và sản xuất, mang tới góc nhìn sâu sắc về những mối quan hệ phức tạp trong gia đình khi người cha quyền lực, Sir Benjamin Guinness, đột ngột qua đời và để lại di sản cũng như quyền kiểm soát hãng bia cho bốn người con trưởng thành của mình: Arthur, Edward, Anne và Ben.

Lấy bối cảnh Dublin và New York những năm 1860, House of Guinness ngoài là câu chuyện kinh doanh, một cuộc khảo sát về quyền lực, tham vọng, bí mật và danh dự trong một gia đình danh tiếng trong bối cảnh xã hội, chính trị đầy biến động của Ireland mà còn mang đến góc nhìn và sự tôn vinh chưa từng có với một thương hiệu bia truyền thống, khẳng định tính di sản và bản sắc của Guinness với đời sống Ireland.

Ngoài phim truyện, nhà máy bia Guinness Storehouse tại Dublin cũng là điểm đến du lịch và ẩm thực không thể bỏ qua, nơi du khách có thể tham quan quy trình sản xuất, tìm hiểu lịch sử thương hiệu và thưởng thức một pint Guinness trên Gravity Bar với tầm nhìn toàn cảnh Dublin.