Đa dạng món ăn trung thu truyền thống Việt Nam
Không chỉ là Tết thiếu nhi hay mùa trăng sáng tròn vành vạnh, Trung thu trong ký ức của người Việt còn hiện lên như một bức tranh ẩm thực rực rỡ sắc màu. Trên mâm cỗ đoàn viên, bên cạnh những chiếc bánh nướng, bánh dẻo quen thuộc còn có sự xuất hiện của những món quà quê dân dã mà tinh tế. Mỗi món lại mang một hồn cốt riêng, cùng nhau chúng dệt nên một bức tranh sum vầy đậm chất Việt.
Và hôm nay, thay vì nói nhiều về những chiếc bánh trung thu vốn dĩ đã quá quen thuộc, hãy cùng WOWWEEKEND khám phá những món ngon truyền thống khác, những hương vị đã góp phần làm nên một mùa trăng trọn vẹn.
Chè trôi nước
Trong mâm cỗ Trung Thu, chè trôi nước luôn giữ một vị trí đặc biệt nhờ sự tròn đầy trong cả hình thức lẫn ý nghĩa. Những viên nếp trắng tròn, bao lấy nhân đậu xanh vàng óng, bùi ngọt, rồi lại thả trong làn nước đường ngọt dịu, điểm chút gừng cay nồng phảng phất nơi đầu lưỡi.
Hình dáng viên chè tròn đầy tượng trưng cho sự viên mãn trọn vẹn trong cuộc sống. Vị ngọt thanh xen lẫn chút cay nồng của gừng như gói ghém tình cảm gia đình ấm áp, gắn kết các thế hệ. Người ta còn tin rằng món chè này mang theo lời chúc cho mọi điều sắp tới được trôi chảy, thuận lợi, hanh thông. Chính vì thế mà tại nhiều địa phương, chè trôi nước còn được gọi với cái tên ‘chè đoàn viên’.
Bánh pía
Không hẳn là thuần Việt, nhưng bánh pía đã theo chân cộng đồng người Hoa ‘di cư’ vào miền nam Việt Nam từ hàng thế kỷ trước. Nguyên bản là món bánh Trung thu Triều Châu, với nhân là thịt và mỡ lợn, kết hợp với đậu xanh bùi béo, tất cả được gói ghém trong lớp vỏ xếp tầng mỏng mịn. Khi vào vùng Nam bộ, bánh pía đã được biến tấu ít nhiều, thêm chút nồng nàn của sầu riêng, chút mặn nồng của trứng muối, để phù hợp với khẩu vị và lối sống phóng khoáng của người dân địa phương.
Trải qua thời gian, bánh pía đã vượt ra khỏi phạm vi miền Tây Nam Bộ, trở thành món bánh gốc Hoa phổ biến nhất nhì trên dải đất Việt. Cứ mỗi mùa Trung Thu, cùng với bánh trung thu, bánh in, bánh pía góp mặt trên mâm cỗ phá trăng của nhiều gia đình miền Nam. Từ một món bánh du nhập, nó đã tìm được chỗ đứng vững chắc trong ký ức ẩm thực người Việt, vừa gần gũi vừa độc đáo.
Xôi cốm
Ở các địa phương miền bắc, cứ mỗi độ thu về, người người nhà nhà đều mong ngóng để được thưởng thức một trong những ‘đặc sản’ của đất trời, đó là cốm. Không đơn thuần là thức quà tao nhã của tự nhiên, cốm còn được xem như là biểu tượng của sự đủ đầy, may mắn và sung túc. Những hạt cốm xanh mướt, thơm dịu, như giữ lại hơi thở của mùa thu trong hình hài giản dị.
Từ nguyên liệu ấy, xôi cốm ra đời như một sáng tạo khéo léo, vừa thanh tao vừa đậm đà hồn Việt. Cái hay của món ăn nằm ở sự giao hòa giữa giản đơn và cầu kỳ, đơn giản vì thành phần chỉ gói gọn trong vài nguyên liệu quen thuộc như cốm non, đậu xanh, hạt sen, dừa nạo, nhưng cũng thật cầu kỳ vì nếu muốn thành phẩm tạo ra được mỹ mãn, người nấu phải thật sự tỉ mỉ ở từng công đoạn. Những hạt cốm dẻo quyện cùng đậu xanh nhuyễn mịn, hạt sen bùi thơm, dừa nạo ngọt ngậy, tất cả hòa quyện thành một bản giao hưởng hương vị. Đĩa xôi cốm xanh biếc trên mâm cỗ Trung Thu không chỉ làm phong phú thêm bữa tiệc đoàn viên, mà còn gửi gắm lời chúc an yên, viên mãn cho cả gia đình.
Kẹo lạc
Dù không phải ‘nhân vật chính’, nhưng kẹo lạc vẫn luôn âm thầm hiện diện trên mâm cỗ Trung thu như một phần ký ức ngọt ngào. Thanh kẹo nhỏ bé với vị ngọt thanh của đường mạch nha, cái giòn rụm của lạc rang vàng, và mùi thơm thoang thoảng của mè trắng, mang trong mình sự mộc mạc, bình dị nhưng đầy sức gợi nhớ.
Bản thân kẹo lạc cũng ẩn chứa một tầng nghĩa về sự gắn kết: từng hạt lạc nhỏ bé, khi kết dính nhờ lớp đường mạch nha dẻo ngọt, trở thành một khối vững chắc, gợi liên tưởng đến tình cảm gia đình, tình làng nghĩa xóm, những mối dây bền chặt làm nên mùa trăng đoàn viên.
Ngày nay, giữa vô vàn món bánh kẹo hiện đại, kẹo lạc có thể ít được nhắc đến hơn, nhưng vẫn giữ nguyên vị trí như một ‘mảnh ghép không thể thiếu’. Bởi mâm cỗ Trung Thu, để trọn vẹn, đâu chỉ cần những món cầu kỳ, mà còn cần cả hương vị giản dị, thứ làm nên sự ấm áp, gắn kết và chiều sâu văn hóa trong ký ức mỗi người.
Canh khoai môn
Trong mâm cơm Việt, canh khoai môn vốn chẳng xa lạ. Vị khoai bùi béo, nịnh miệng, khi ninh cùng xương hay thịt heo thì cho vị ngọt thanh tự nhiên, còn khi kết hợp với thịt gà lại mang đến một hương vị khác biệt, nhẹ nhàng mà thanh nhã. Món canh tưởng giản dị ấy, qua nhiều thế hệ, đã in sâu vào ký ức ẩm thực của người Việt, gợi nhắc về những bữa cơm sum vầy đầy ấm áp và thân thương.
Nhưng ít người ngờ rằng, ẩn sau cái hương vị bình dị ấy là một tầng nghĩa sâu xa, giúp món canh khoai đơn giản trở thành một trong những biểu tượng của mùa trăng. Theo những giai thoại dân gian, khoai môn không chỉ đơn thuần là một loại thực phẩm quen thuộc mà còn được gửi gắm niềm tin về sự bình an, xua đi điều dữ và đón chào những vận may mới. Cùng với ý nghĩa ấy, các món ăn được chế biến từ khoai môn, đặc biệt là món canh thường được người Việt đặt trên mâm cỗ như một lời cầu chúc cho một mùa vụ bội thu và sung túc.