Chân dung 4 người phụ nữ Việt Nam huyền thoại qua những trang viết

Khi ngày 8/3 cận kề, WOWWEEKEND muốn cùng độc giả lật giở những trang viết đầy xúc động về 4 “người đàn bà thép” đầy phi thường trong lịch sử Việt Nam. Họ không chỉ là nhân chứng của một thời khói lửa mà còn là điển hình cho trí tuệ, bản lĩnh và sự tự tin làm chủ đời mình. 4 cuốn sách dưới đây chắc chắn sẽ để lại nhiều nỗi xúc động và truyền cảm hứng tích cực cho thế hệ phụ nữ hiện đại ngày nay. 

Nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình - Gia đình, Bạn bè và Đất nước

Nếu tò mò về danh xưng người phụ nữ “khiêu vũ giữa bầy sói” của Nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình thì hồi ký Gia đình, Bạn bè và Đất nước chính là lời hồi đáp chi tiết nhất. Cuốn sách đã ghi lại tỉ mỉ cuộc đời bà từ những năm tháng tuổi thơ trong một gia đình có truyền thống yêu nước đến quãng đường hoạt động cách mạng đầy gian truân và cả chặng đường sau ngày thống nhất. 

Vốn từng nắm giữ những trọng trách chủ chốt trong bộ máy lãnh đạo của Nhà nước như Bộ trưởng Bộ ngoại giao, Bộ trưởng Bộ giáo dục, Phó Chủ tịch nước nhưng đặc biệt thay, bà Bình lại hiện lên với hình tượng hết sức gần gũi, khiêm nhường. Tác phẩm không ngồn ngộn những sự kiện lịch sử nặng tính chính luận mà chỉ đơn giản là lời kể bình dị về những câu chuyện đời thường của người phải xa các con nhiều năm trời vì nhiệm vụ cách mạng, những năm tháng tù đày khổ ải và cả công tác ngoại giao sôi nổi. 

Qua từng trang viết, ta có thể cảm nhận được nỗi niềm day dứt của bà khi tự nhận thấy bản thân chưa thể làm tròn vai trò của một người phụ nữ trong gia đình, song song là những dòng văn hùng hồn khi nêu lên quyền tự quyết của dân tộc. Cuốn sách vì thế đã khắc họa nên hình ảnh nữ chính khách luôn cương nghị trong hoạt động chính trị nhưng rất hòa nhã với nhân dân. Hơn nữa, tác phẩm còn làm nổi bật tinh thần quảng giao sâu rộng với bạn bè khắp năm châu bốn bể của “Madam Bình”, cũng là điều hun đúc nên sức mạnh to lớn cho công cuộc bảo vệ đất nước. 

Điểm sáng của hồi ký còn nằm ở chương Cuộc đàm phán dài nhất lịch sử, khi bà là người phụ nữ duy nhất ký tên vào Hiệp định Paris. Với tôn chỉ không cường điệu hóa sự thật, cuốn sách đã bộc lộ những giây phút cân não đầy căng thẳng của bà trong buổi thương thuyết kéo dài đằng đẵng nhiều năm khi phải đối diện với luận điệu phi lý của phía đối phương và cả sức ép từ truyền thông quốc tế. Trên hết, bà vẫn luôn kiên định với lập trường chính nghĩa của ta, mạnh mẽ đưa ra những lập luận sắc bén bằng một phong thái điềm tĩnh và liên tục nhấn mạnh thiện chí hòa giải. 

Cuốn hồi ký chính là lời giãi bày chân thành nhất về nỗi trăn trở của bà khi nghĩ về đất nước và cả những hy sinh cá nhân thầm lặng để nhẫn nại giành lại hòa bình độc lập cho dân tộc. Một nữ chính trị gia trí tuệ, mẫn tiệp và giàu lòng bác ái, xứng đáng là “bông hồng thép” khiến cả thế giới phải nghiêng mình nể phục.

Nữ tướng Nguyễn Thị Định - Nguyễn Thị Định, Nữ tướng Anh hùng

Nguyễn Thị Định, Nữ tướng Anh hùng là cuốn sách tổng hợp lại toàn bộ cuộc đời và sự nghiệp cách mạng đầy vẻ vang của bà Nguyễn Thị Định - người khai sinh “Đội quân tóc dài” huyền thoại, đồng thời là Nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Với dung lượng 670 trang, tác phẩm không chỉ tái hiện chân dung của một người phụ nữ mưu trí, quả cảm trong cuộc đấu tranh cách mạng mà còn truyền tải những lẽ sống cao đẹp về tình người.

Theo đó, cuốn sách có 3 phần, bao gồm: Phần I - Hồi ký và các bài viết của đồng chí Nguyễn Thị Định; Phần II - Những đóng góp của đồng chí Nguyễn Thị Định; Phần III - Những kỷ niệm về đồng chí Nguyễn Thị Định. Tác phẩm mở đầu từ những bi kịch dồn dập trong cuộc đời bà: tuổi thơ chứng kiến cảnh lính làng đàn áp dân nghèo, tra tấn anh trai dã man, đến khi lập gia đình với một chiến sĩ cách mạng rồi sớm góa chồng vì chồng hy sinh trong tù, đồng thời còn đối diện với biến cố mất con trai đầu lòng trong lúc bà đang làm nhiệm vụ. 

Với giọng văn Nam Bộ giản dị, tình cảm và đầy hào sảng, cuốn sách giúp ta cảm nhận được nỗi đau đớn khôn nguôi của vị nữ tướng cũng như sự bi phẫn tột cùng của bà với bọn đế quốc. Chính điều đó lại càng thổi bùng lên ý chí chiến đấu quật cường trong lòng bà Định. Cuốn sách sẽ dẫn dắt độc giả qua những cột mốc lịch sử tiêu biểu như sự kiện bà phụ trách chuyến tàu chở 12 tấn vũ khí đầu tiên từ miền Bắc chi viện cho chiến trường Tây Nam Bộ; sự kiện bà chỉ huy phong trào Đồng Khởi Bến Tre những năm 1960 và còn nhiều chiến dịch quan trọng mà bà trực tiếp làm “đầu tàu” đã góp phần vào thắng lợi vĩ đại trong cuộc kháng chiến trường kỳ.

Đáng quý ở chỗ, bà sống rất khiêm nhường, luôn xem đồng đội như máu mủ ruột rà, sẵn sàng lo cho nhân dân từng miếng cơm, manh áo, liều thuốc. Trong cuốn sách, bà thường nhắc về tập thể nhiều hơn cá nhân và đặc biệt thể hiện sự trân trọng sâu sắc với những người phụ nữ. Bà vừa là nhà quân sự tài ba, vừa là “dì ba Định” đầy nghĩa tình, kiên định với suy nghĩ “ luôn bám chặt vào quần chúng”. 

Trên hết, bà đã hăng say lao động đến tận giây phút trút hơi thở cuối cùng. Những đóng góp tích cực của bà trong công tác thương binh, liệt sĩ, công tác đền ơn đáp nghĩa, công tác dân vận quốc tế đã trở thành tấm gương sáng về nữ anh hùng kiên trung, sắc sảo, nhân hậu, sống trọn đời vì dân. Và cuốn sách thực sự đã phản ánh trọn vẹn những di sản đáng tự hào mà bà để lại cho thế hệ mai sau.

Bác sĩ, liệt sĩ Đặng Thùy Trâm - Nhật ký Đặng Thùy Trâm

Nhật ký Đặng Thùy Trâm là cuốn sách tổng hợp những ghi chép viết tay của nữ bác sĩ Đặng Thùy Trâm khi bà đang công tác tại chiến trường Quảng Ngãi giai đoạn 1968-1970. Tác phẩm được xuất bản thành sách lần đầu vào năm 2005 và đến nay đã được dịch ra hơn 20 thứ tiếng.

Chỉ đơn giản là những suy nghĩ vụn vặt được viết vội giữa rừng sâu, ngay dưới mưa bom bão đạn hay những đêm trắng bên giường bệnh thương binh, Nhật Ký Đặng Thùy Trâm vẫn đủ sức lay chạm mạnh mẽ đến cảm xúc người đọc khi phác họa chân dung người con gái tuổi đôi mươi không ngại hiểm nguy để xông pha trận mạc, chứng kiến biết bao tang tóc trong chiến tranh nhưng vẫn bền bỉ với ý chí “không được cúi đầu trước giông tố”.

Cuốn sách khơi dậy được rung cảm chân thật ở chỗ tác giả đã bộc lộ những nỗi niềm rất đời thường nhưng đầy nhân bản của mình. Ấy là những lời độc thoại nội tâm khi nhắc về Hà Nội, về mẹ, về cả mối tình trong sáng với người lính tên M. Cũng ở nơi sa trường khắc nghiệt, bà không ít lần rơi lệ và quặn thắt ruột gan khi liên tục hay tin đồng đội ra đi. 

Dẫu vậy, bên cạnh những lời văn thủ thỉ nhẹ nhàng là giọng điệu khảng khái của người con gái một lòng kiên trung với đất nước: “Dù phải chết, tôi vẫn muốn chết trên chiến trường, để máu mình hòa vào đất mẹ.” Bà sẵn sàng gạt bỏ những mong muốn riêng tư để tiếp tục phụng sự cho mục tiêu chung. Và rồi cuối cùng, nữ bác sĩ gốc Hà thành đã hy sinh trong một trận càn của địch khi chưa tròn 28 tuổi. Ta sẽ càng thêm xúc động biết bao khi đọc những dòng chữ ngùn ngụt tinh thần chiến đấu của bà: 

“Con cũng là một trong muôn nghìn người đó, con sống chiến đấu và nghĩ rằng mình sẽ ngã xuống vì ngày mai của dân tộc. Ngày mai trong tiếng ca khải hoàn sẽ không có con đâu. Con tự hào vì đã dâng trọn đời mình cho Tổ quốc”.

Nhật ký Đặng Thùy Trâm vì thế không chỉ như cú máy đặc tả vào những ẩn ức cá nhân của con người trong thời chiến mà còn phản ánh cả một thế hệ thanh niên xung phong chấp nhận tận hiến đời mình để đem lại hòa bình cho Tổ quốc. Qua đó, bằng những câu văn mộc mạc và dạt dào cảm xúc, tác phẩm đã khắc tạc nên tượng đài nữ anh hùng trẻ Đặng Thùy Trâm, một người không chỉ giàu y đức mà còn sống hiên ngang với lý tưởng cách mạng cao đẹp.

Nhà làm phim, nhà văn, chủ phòng tranh Xuân Phượng - Gánh gánh… gồng gồng…

Nhắc đến bà Xuân Phượng - chủ phòng tranh Lotus Gallery nổi tiếng tại TP.HCM, chắc chắn ai cũng sẽ khâm phục trước người phụ nữ phi thường đã từng kinh qua rất nhiều nghề như bác sĩ quân y, chế tạo thuốc nổ, thông dịch viên tiếng Pháp, phóng viên chiến trường, đạo diễn phim tài liệu. Đoạn trường đầy thăng trầm của bà song hành cùng những biến thiên lịch sử trong gần 100 năm của đất nước, và tất cả điều đó đã được tái hiện trong hồi ký Gánh gánh… gồng gồng… do chính bà chấp bút.

Cuốn sách ghi lại trọn vẹn cuộc đời bà từ khi còn là tiểu thư khuê các sẵn sàng từ bỏ cuộc sống “êm đềm trướng rủ màn che” trong gia đình nhà quan để đi theo tiếng gọi của cách mạng. Dù vậy, thay vì nhào nặn tác phẩm theo chủ nghĩa anh hùng, Gánh gánh… gồng gồng… chỉ đơn giản là lời tự sự về những câu chuyện cá nhân với một giọng văn bình dị, ôn tồn, không sa vào kể lể dông dài. Đặc biệt, từng sự kiện lịch sử đều được thuật lại rành mạch, khúc chiết và không gây cảm giác khô cứng.

Do đó, mỗi trang viết đều tạo nên địa chấn cảm xúc dữ dội với người đọc về người phụ nữ nhỏ bé đã vào sinh ra tử không biết bao nhiêu lần và may mắn sống sót qua những tháng ngày gian lao ở chiến khu. Độc giả chắc chắn sẽ thấp thỏm khi chứng kiến bà phải sinh con đầu lòng ngay trên con đò rách nát giữa dòng sông Lô, hồi hộp khi bà phải tác nghiệp ngay dưới làn bom đạn ở Vĩnh Linh hay xót xa trong khoảnh khắc bà hội ngộ với gia đình sau hơn 40 năm ly tán. 

Song song, cuốn sách còn khắc họa chân dung một người mẹ đã tần tảo nuôi lớn 3 người con trong điều kiện sống thiếu thốn thời bao cấp, luôn toàn tâm toàn lực với từng vai trò được giao phó để rồi tạo nên những dấu son rực rỡ trong sự nghiệp làm phim. Thậm chí khi đã về hưu, thay vì an phận với công việc trông coi xe đạp ở Nhà Hát Lớn mà chồng giới thiệu, bà đã sáng lập phòng tranh và từng bước vun vén cho những tài năng trẻ của nước nhà để họ có cơ hội tỏa sáng tại thị trường mỹ thuật quốc tế. 

Gánh gánh… gồng gồng… không vận hành theo mạch kể thuần tuyến tính mà đan xen hài hòa giữa hiện tại và quá khứ. Nhịp điệu khi dồn dập theo những biến cố chiến tranh, lúc lại đầy suy tư theo dòng mạch cảm xúc về tình yêu, gia đình. Vì vậy, tác phẩm hệt như một thước phim tài liệu sống động về người phụ nữ thông tuệ, bao dung, thương người hơn cả thương thân và không bao giờ chịu khuất phục trước nghịch cảnh. 

Hơn cả vậy, cuốn sách còn là lời nhắc nhở hậu thế phải luôn giữ gìn bản sắc dân tộc và sống có lý tưởng, như cách cô bé Xuân Phượng 16 tuổi khi xưa đã đi theo lời hiệu triệu của Việt Minh và trở thành huyền thoại như ngày nay