Café chậm, café vội

1.

Tôi lớn lên tại Sài Gòn, uống café từ nhỏ. Thuở những năm 90 của thế kỉ trước, nhà tôi ở một khu phố cổ của quận 5, trước nhà là một công viên nhỏ trồng hoa cẩm chướng, bao quanh một hồ nước nhỏ ôm ấp tượng cá chép hóa rồng. Cứ độ 6 giờ mỗi sáng, khi tôi bước chân ra khỏi cổng thì cũng là lúc bà chủ quán nước vỉa hè đối diện đặt lên chiếc bàn nhựa những ly café đầu tiên. Hương café lên khói nồng nàn cứ thế choàng lên vai tôi, luồng vào trang vở theo tôi đến lớp.

Cha tôi mê café, theo cách nói của mẹ là “ghiền”, là “nghiện”. Ông là khách “ruột” của bà chủ quán, nhưng lại có thói quen uống café sau giờ trưa. Những buổi chiều nắng nhạt, rất dễ bắt gặp cha tôi ngồi phía bên kia đường. Ly trên tay và điếu thuốc trên môi, ông hiếm khi trò chuyện với ai, chỉ một mình chăm chú vào tờ nhật báo hoặc đôi lúc trầm ngâm nhìn về phía nhà mình. Những lần như thế, tôi thường băng đường chạy đến, xin hớp “ké” một ngụm thứ nước đen ngòm nhưng lại trông hấp dẫn đến kì lạ kia. Mẹ tôi bắt gặp, càu nhàu cha: “Mình đầu độc thằng bé.” Ông chỉ cười hiền. Năm 16 tuổi, tôi chính thức “lên mâm”, được ngồi cùng ông bên tờ báo, bên bàn café và những câu chuyện trong nhà, ngoài phố.

Nhân loại đặt những niềm riêng vào trong từng giọt đắng. Tôi thích cái cách những người Sài Gòn (trong đó có cha tôi) pha café, đơn giản, không cầu kì nhưng đầy chăm chú. Cần một chút kiên nhẫn để đoán lấy giọt café cuối cùng rơi xuống từ phin, một chút tính toán để “tiện tay” bỏ thêm vào đá, sữa hoặc đường, cũng như một chút mạnh mẽ để hòa lẫn và đánh tan biến tất cả những nguyên liệu đó trở thành loại hỗn hợp hoàn hảo nhất. Tôi tin rằng tâm hồn mỗi con người là một, là riêng, là duy nhất, thế nên hương vị của những ly café cũng vì thế mà muôn hình vạn trạng, hoàn toàn khác nhau.

Người Sài Gòn, với một chút chất “nghệ” lại có phần hơi bất chấp, tìm đến những ly café theo cảm hứng và tiếng gọi của con tim. Ở Sài Gòn, uống café không phải để giải khát, để thưởng thức hương vị cũng chỉ là một phần. Chín phần còn lại, người ta uống chỉ để nhìn thời gian trôi vào những vòng xoáy trong ly, vào những câu chuyện vãn không rõ đầu đuôi và những khoảng lặng cô đọng trong tâm hồn. Dẫu ồn ào hay yên ắng, đó đều là cách để họ bước vào những góc nhỏ của riêng mình. Điềm tĩnh và an nhiên.

Tôi gọi đó là những ly café chậm rãi.

2.

Ở nước Đức, người ta uống café vì cần caffeine.

Tôi từng đến Berlin, sang Dortmund rồi lại về Stuttgart. Ở bất kì thành phố nào, tôi cũng cố dành ít nhất một ngày đi tìm riêng cho mình một quán café có thể giữ mình ngồi nhất 20 phút, chỉ để nhớ, để mỗi lần ghé lại có chỗ dừng chân mà không cần đắn đo hay “hỏi thăm ý kiến“ bản đồ điện tử. Có lẽ tôi đi chưa đủ nhiều, cũng có khi cơ duyên chưa tới, nhưng danh sách những quán café biết “níu chân” người uống của tôi cho đến bây giờ vẫn chẳng tìm được một cái tên.

Những ngày lang thang tại thủ đô nước Đức, tôi có lui tới đôi lần một quán nhỏ dưới tầng hầm nhà thờ lớn. Không có phin và không cả ghế ngồi. Không gian của quán trở thành bản hợp ca vụng về của ngôn từ và ngôn ngữ, của tiếng ồn máy pha café và cả tiếng nhạc phát ra từ radio một bài hát chẳng thể nào đoán tên. Tôi đảo mắt một vòng quanh quán, sau đó bước chân vào hàng chờ. Trông những gương mặt lạnh băng vào ra đều đặn, tôi bất giác tự cười khi nghĩ mình đang bước vào cảnh xếp hàng kinh điển trong bộ phim kinh điển Modern Life của danh hài Charlie Chaplin. Chừng hai mươi phút sau, đến lượt tôi nhận Cappuccino trong chiếc cốc giấy, để tiền vào đĩa rồi bước khỏi cổng hướng đến sông Spree, cố thoát khỏi bầu không khí ngột ngạt. Có lẽ lý do duy nhất tôi nhớ đến quán là vì nó chỉ cách quảng trường và bến đỗ tàu trên sông Spree đúng một trăm bước chân. Nhưng dưới cái lạnh 2 độ C, bước được đến nơi cần đến thì ly café cũng đã nguội bớt ít nhiều…

Công ty nơi tôi đang làm việc, café được uống miễn phí và thoải mái. Chiếc máy pha được đặt trước sảnh, chỉ cần đặt vào chiếc ly giấy và nhấn nút là mọi thứ được tự động hoàn thành. Café ở đây, cũng như phần lớn những cốc café hàng quán mà tôi từng uống qua, nhạt và hơi hụt hẫng. Người phương Tây không cần ngất ngây trong những giọt đắng cũng không quen chuyện vãn đầu ngày. Họ chỉ tìm kiếm sự tỉnh táo và tác dụng lên bộ não và nhịp tim của chất caffeine để khởi đầu một buổi sáng, hoặc kéo dài ngày làm việc sau bữa ăn trưa. Café, theo cách nghĩ như thế, chỉ là một loại chất kích thích khoác lên mình chiếc áo choàng mùi vị.

Ở đây, người ta đi thật nhanh, uống thật mau. Những cốc café cũng vì thế yểu mệnh một cách đáng thương. Từ chiếc máy pha đến một giỏ rác nào đó, có khi đơn giản chỉ là hai trăm mét đi bộ đến văn phòng, hai cuộc điện thoại dở dang, hoặc hai phút đứng chờ thang máy. Cuộc lãng du của chiếc cốc giấy ngắn ngủi và nhỏ nhặt, đến và đi trong thoáng chốc, chỉ kịp ướt môi mà chẳng thể làm tăng thêm hay vơi bớt đi những điều ngổn ngang trong mỗi con người.

Tôi gọi đó là những ly café vội vã.

3.

Ai đó nói rằng khoảng tuổi từ 24 đến 27 là quãng đời hỗn loạn nhất. Tôi vẫn tin là đúng. Câu chuyện của tuổi 24 rất dễ bắt gặp những ngày lạc lõng và bơ vơ dài hơn 24 tiếng, những ngày chỉ muốn ngủ vùi trong chăn mà chán ghét hết thảy, chẳng thiết tha thế giới này có chuyện chi. Một ngày đẹp trời người ta nhận được 3 bức thư cùng một lúc: thư cho thôi việc, thư đòi tiền nhà và cả thiệp mời cưới của người cũ, đại loại vậy…

Trong một ngày như thế, người ta cần một ly café hơn là một tách caffeine.

Tôi lục tìm trong vali, lôi ra được gói café và cái phin có lẽ nửa năm rồi chưa dùng đến. Một giờ sáng, Richard Clayderman vẫn đang mải miết chơi bản A Comme Amour trên sóng FM. Dưới ánh đèn vàng những phím đàn buông lơi theo nhịp rơi từng giọt café, như tiếng bước chân chậm rãi trên những nẻo đường mà tôi đã đi qua. Không đá, sữa hay đường, tôi ngửa cổ nốc cạn ly có thể xem là thần dược, cũng có thể gọi là độc dược ấy.

Vị đắng café đưa tôi trở lại với Sài Gòn. Thành phố vẫn là nơi tôn sùng tốc độ với khẩu hiệu sống là không chờ đợi. Nhưng đâu đó vẫn còn lại những quán cóc bên đường, những chiếc bàn nhựa cũ kỹ. Vẫn còn mùi café nồng đượm, hòa nhưng không lẫn vào bao mùi hương lan khác lan tỏa trên các nẻo đường buổi sáng tinh mơ. Vẫn còn lão xe ôm gàn dở cười hề hề bảo khách: “Vội làm gì chú em, vô làm với qua ly đen đá cho vui. Còn sớm.”

Nơi quán café yên tĩnh, tình nhân xưa cũ chậm rãi trao nụ hôn phớt nhẹ lên trên má, và chỉ thế thôi cũng đủ khiến ta rùng mình như bắt gặp cơn gió đầu đông. Rồi nàng dựa đầu lên vai, thủ thỉ: “Đừng hát khi buồn, để chút yên lặng mỗi chiều em đến…”

Nơi thời gian cứ trôi, còn những ly café chẳng hề, và cũng chẳng cần phải vội.

“Vẫn cứ như thế, khi nắng khi mưa…”