Bâng khuâng trong sắc xuân của ba miền Bắc - Trung - Nam

Không chỉ là lễ hội có ý nghĩa quan trọng bậc nhất trong tâm thức người Việt, Tết nguyên đán còn là thời điểm phản ánh rõ nét bức tranh văn hóa phong phú của đất nước hình chữ S. Bởi sự khác nhau về địa lý và lịch sử phát triển đã hình thành nên những tập tục đón năm mới riêng biệt ở ba miền Bắc - Trung - Nam. 

Dù đa dạng là vậy, song tất cả đều cùng di dưỡng một mạch nguồn truyền thống: Lòng thành kính với tổ tiên, khát khao đoàn viên với gia đình và sự khát khao về một năm mới thịnh vượng. 

Miền Bắc - Nơi mùa xuân đượm hồn cổ truyền

Tết ở miền Bắc mang nét đẹp nhẹ nhàng và thanh tao đến lạ. Trong từng góc phố, con đường, cảnh vật, đâu đó vẫn thấp thoáng bóng dáng của văn hoá cổ truyền. Cũng vì lẽ đó mà mùa xuân trên vùng đất này tựa như một dòng chảy ký ức nối liền giữa xưa và nay.

Tiêu biểu nhất phải kể đến không khí du xuân vãn cảnh ở Hà Nội. Dẫu vẫn có tấp nập, nơi đây lại không gợi nhịp điệu vồn vã như trong miền Nam. Ta có thể bắt gặp cả những người trẻ vẫn duy trì lề thói sinh hoạt của ông bà như bày mâm ngũ quả, dọn dẹp nhà cửa, đi đền chùa, tham gia lễ hội tại làng quê. 

Cái Tết miền Bắc càng khơi dậy bao hoài niệm qua hình ảnh chợ Hàng Lược. Dù đã hiện hữu hơn trăm năm nhưng những nét văn hoá lâu đời của chợ hoa xứ Hà thành vẫn không hề phôi phai. Cứ từ 20 tháng Chạp trở đi, cả khu chợ sẽ rạo rực sắc xuân khi đào, quất, lay ơn, hải đường, thược dược và nhiều chủng loại khác phủ kín khắp phố phường. Giờ đây, bên cạnh những mặt hàng trang trí hiện đại, chợ Hàng Lược vẫn còn bày bán những vật dụng xưa như tẩu thuốc, tượng đồng, bình vôi, đồng xu, đèn dầu hình 12 con giáp… 

Đặc biệt, bức tranh Tết miền Bắc sẽ không trọn vẹn nếu thiếu đi những ngôi làng cổ ven đô. Ấy là làng Đường Lâm với những món ăn đậm hồn quê Bắc Bộ như cá kho, kẹo lạc, kẹo dồi; làng Cự Đà “khoác” lên mình “thảm” miến dong vàng tươi; làng Bát Tràng với hàng loạt lò nung đỏ lửa ngày đêm để cho ra những tác phẩm gốm thủ công tinh xảo. Mới hay, dẫu cơn lốc hiện đại có vần xoay thì mùa xuân đất Bắc vẫn còn gói trọn phong vị hoài cổ.

Rời khỏi mảnh đất nghìn năm văn hiến để đến với Ninh Bình, ta lại thấy Tết lặng đi trong cảnh non nước hữu tình. Mùa xuân khẽ trôi trên mặt nước của sông Ngô Đồng, mùa xuân men theo những dãy núi đá vôi trầm mặc trong quần thể Tam Cốc - Bích Động. Ngoài ra, Tết nơi đây còn gắn liền với những tín ngưỡng dân gian như lễ hội chùa Bái Đính, lễ hội Tràng An… Từng sự vật, từng phong tục đều làm nên bầu không khí cổ truyền cho bản sắc Việt.

Hơn cả thế, giá trị truyền thống của Tết miền Bắc còn thêm phần giàu đẹp bởi cảnh sắc ngày xuân thi vị trên vùng cao cùng với văn hoá truyền thống muôn hình muôn vẻ của đồng bào dân tộc thiểu số. Tết nơi đây gắn liền với hoa mận, hoa đào; với tiếng khèn, tiếng trống, tiếng cồng chiêng hay những món ăn đặc sắc như xôi ngũ sắc, bánh chưng đen, rượu ngô… Tất nhiên, không thể không kể đến những lễ nghi mang tính kết nối sâu sắc với cội nguồn như cúng thần núi, thần rừng và cả những chợ phiên ngày Tết. 

Bởi thế, Tết miền Bắc làm say đắm lòng người bởi khung cảnh thiên nhiên kỳ vĩ; bởi những nét văn hoá dân gian mộc mạc của đồng bào dân tộc thiểu số; bởi tiếng hát xẩm, hát chèo; bởi những con người vẫn ấp iu ký ức ngàn đời để lưu giữ mãi hồn cốt dân tộc.

Miền Trung - Dáng dấp của những lễ nghi và phép tắc 

Tết nguyên đán ở miền Trung toát lên bầu không khí trang nghiêm trong những nghi thức mang đậm dấu ấn hoàng gia. Không khó để cảm nhận điều đó khi đến với cố đô Huế - Nơi lưu giữ di sản văn hóa, lịch sử và nghệ thuật đồ sộ của triều Nguyễn.

Tại Kinh Thành Huế, có thể thấy Tết nơi đây vẫn còn khắc sâu vết tích của một thời đại vàng son. Dẫu đã giản lược phần nhiều lễ nghi truyền thống, song cứ đến những ngày năm mới, Kinh Thành Huế sẽ lại rực rỡ trong cờ hiệu, hoa tươi và tưng bừng với những sự kiện như lễ Thướng Tiêu, lễ đổi gác cổng Ngọ Môn, biểu diễn nhã nhạc cung đình, trình diễn thư pháp tặng chữ, các trò chơi dân gian như đổ xăm hường, bài vụ, đầu hồ hoặc trải nghiệm nghi thức rước bánh cung tiến các vị hoàng đế ở Thế Miếu. 

Ngoài ra, du khách còn có thể khám phá đời sống tâm linh phong phú của đất kinh kỳ khi vãn cảnh ở những địa điểm nức tiếng như chùa Thiên Mụ, lăng Khải Định, lăng Minh Mạng, Điện Hòn Chén… 

Vẫn là cảm giác thư thái, an nhiên nhưng Tết ở Hội An lại có phần giản dị hơn hẳn. Ấy là cảnh tượng cả phố cổ lung linh khi đêm về với lễ hội thả hoa đăng trên sông Đoài hay những chiếc đèn lồng muôn sắc màu thắp sáng từng con đường, ngõ hẻm. Trong giây phút ấy, con người đều lặng đi với những chiêm nghiệm và mong ước về một năm mới thái hòa.

Hơn nữa, người miền Trung một mặt đề cao lễ nghi, một mặt lại chú trọng vào sự đủ đầy vừa phải. Dễ thấy ở cách họ bày biện mâm ngũ quả khi không câu nệ hình thức mà chủ yếu dùng những loại trái cây sẵn có như dưa hấu, thanh long, chuối, lê. Kể cả mâm cỗ ngày Tết cũng chỉ toàn những món ăn dung dị, mang đặc trưng của vùng đất nắng gió như cá kho, gà luộc, chả ram, canh bún… 

Tết miền Trung vừa nhuốm màu thiêng liêng của những lễ nghi, vừa chứa đựng nét đẹp tinh tế, ý nhị trong nếp sống thường nhật.   

Miền Nam - Tết hiện đại và trẻ trung

Nếu mùa xuân miền Bắc là sự dịu dàng, pha lẫn nhiều nét xưa cũ thì không khí ngày Tết miền Nam lại vô cùng sôi động. Con người ở vùng đất này mang tâm hồn cởi mở, tự do, và “ngọn lửa” ấy lại càng được thổi bùng mạnh mẽ những khi Tết đến xuân về. Khắp các con phố, ngõ hẻm, đâu đâu cũng được trang hoàng lộng lẫy để chuẩn bị đón chào một năm mới bùng nổ.

Sắc màu Tết ấy hiển hiện rõ rệt ở TP.HCM, tiêu biểu là đường hoa Nguyễn Huệ. Không chỉ là sản phẩm của du lịch địa phương, nơi đây còn được người dân cả nước cũng như du khách quốc tế nôn nao trông chờ về diện mạo mỗi dịp Tết. Khi ấy, con phố đi bộ bình thường sẽ trở thành một không gian cực kỳ hoành tráng và huyên náo cả ngày đêm bởi mọi người đều háo hức đổ xô đến đây để chiêm ngưỡng hàng loạt mô hình trang trí độc đáo.

Hơn cả thế, con đường hoa này còn tiếp tục “vươn mình” khi dự kiến sẽ bố trí thêm khu ẩm thực và tổ chức nhiều chương trình biểu diễn nghệ thuật trong mùa Tết Bính Ngọ 2026. Điều này càng khắc họa rõ nét tinh thần nhiệt huyết của thành phố mang tên Bác nói riêng và không khí rộn rã của dịp Tết miền Nam nói chung.

Chưa dừng lại đó, không khí ấy còn được cộng hưởng bởi hàng loạt sự kiện văn hóa - giải trí lung linh sắc màu ở những đảo ngọc như Vũng Tàu hay Phú Quốc (An Giang). Vào dịp Tết, khi trời trong, gió nhẹ và nắng ấm, biển cả lúc này sẽ càng thêm quyến rũ bội phần, hàng nghìn khách du lịch sẽ đổ về đông như mắc cửi và tham gia các hoạt động đặc sắc như lặn ngắm san hô, chèo thuyền kayak… Có thể thấy, trong từng giây phút, con người miền Nam đều hưởng thụ hết mình và biến Tết thành một trải nghiệm sống vô cùng trọn vẹn.

Sự náo nhiệt ấy còn được nối dài đến cả làng quê. Bất cứ ai khi ghé đến miền Tây Nam Bộ cũng sẽ cảm nhận được sắc xuân tràn ngập trên khắp các con đường, cù lao. Ấy là cảnh ghe xuồng chất đầy sản vật ngày Tết trên những khu chợ nổi; cảnh làng hoa Sa Đéc hay Chợ Lách tô sắc thắm cho cả vùng trời; cảnh những điểm du lịch sinh thái miệt vườn thu hút vô vàn khách thập phương. Tại đây, ta có thể hòa mình vào các hoạt động thú vị như đi cầu khỉ, chèo xuồng ba lá, đua ghe, kéo co, đập niêu hoặc thưởng thức những tiết mục đờn ca tài tử đầy sâu lắng tại sân đình.

Mới hay, Tết ở vùng sông nước cũng rộn ràng như chốn thị thành nhưng lại thấm đượm nét chân phương, hồn hậu như chính tâm hồn của bà con nơi này. Ấm áp làm sao cảnh người dân cùng gói bánh tét, làm dưa kiệu, thịt kho tàu; nhà này sang nhà kia chúc Tết, mời nhau miếng bánh, ly trà, chén rượu.

Bởi thế, dù là đô thành hiện đại hay nông thôn bình dị, Tết nguyên đán miền Nam lúc nào cũng được bao trùm bởi bầu không khí sôi nổi, phóng khoáng và đầy mến thương.